KÖHNƏ VERSİYA            

Azərbaycançılıq - dinamik tərəqqinin təməl daşlarından biridir...

Image

Xaos, gözlənilməzlik və texnoloji innovasiyaların getdikcə daha çox tətbiqi fonunda dünya nizamının dəyişməsi bir çox formalaşmış konsepsiyaları və baxışları yenidən nəzərdən keçirməyi tələb edir.

Bugünkü tendensiya turbulentlik və qeyri-xəttilik, məkan və zamanın təsadüfi və nisbiliyi, dəyişikliklərin birgə təkamülü, təbiət və cəmiyyətlə bağlı qanunauyğunluqların konvensionallığı ilə xarakterizə olunur. Belçikalı fizik İlya Priqojin və onun ardıcıllarının 1970-ci illərdə proqnozlaşdırdığı dünyanın klassik mənzərəsindən indi əsər-əlamət yoxdur. Başqa sözlə, biz tanış olanı qoruyub saxlayan, əvəz edən və çox vaxt onu təqlid edən fərqli qaydaları, məntiqi və metaforaları olan yeni ideoloji dünyaya qədəm qoyuruq.

İdeologiyalar bu gün də ən təsirli vasitələr sırasında yer alır 

Yuxarıda qeyd olunanlar fonunda təsadüfi deyil ki, bugünə qədər ideologiya bəzən elm və ya sənət adlanır və siyasi nəzəriyyə ilə ideologiya arasındakı mübahisə bəzən sonsuz görünən çox şiddətli bir rəqabətdir. Müzakirələr ideologiyanın elmi mahiyyəti, müvafiq olaraq, onun statusu, dili, şüurun manipulyasiyası ətrafında gedir. İdeologiyalar “fikirlər sistemi” olduğundan, simvolik düşüncə sahəsinə aiddir. Bu mövqedən çıxış edınlər olmalı olanla faktiki olan arasındakı qaçılmaz ziddiyyəti əks etdirərək, öz təməlini cəmiyyətdə, sosial münasibətlərdə deyil, cəmiyyətdən transsendental olan mənəvi sferada axtarır. 

Etiraf etmək lazımdır ki, adi insanlar arzulanan gələcəyin imicini proyeksiya edərkən nadir hallarda “yanlış şüur” və ya “reallığın təhrifləri” haqqında düşünürlər. Onların cari siyasi problemlərə münasibəti kifayət qədər kortəbii xarakter daşıyır, bir sıra stereotiplər və sabit düsturlarla seçilir. Özü də bunlar təhsilin, medianın və ümumilikdə mədəniyyətin köməyi ilə adi insanların şüuruna çox uğurla daxil edilir. Məşhur Amerika siyasi mütəfəkkiri Con Plamenatz öz dövründə bu barədə yazırdı, yeri gəlmişkən, o, Amerika universitetlərində siyasi elmlərdə pozitivizmin total hökmranlığına qalib gələ bilmiş ilk şəxslərdən biri olub. O hesab edirdi ki, ideologiya kifayət qədər geniş və tam kodlaşdırılmamış dəyərlər sistemidir və ya başqa sözlə, “fikir”, “dünyagörüşü” mentalitetə çox yaxın bir şeydir. Bu, başa düşülməsi, demək olar ki, qeyri-mümkün olan, şüursuz şəkildə həyatımızın çərçivəsi kimi qəbul edilən və əksər insanlar üçün kodlaşdırılması və əsaslandırılması olduqca çətin, hətta qeyri-mümkün olan, qismən irsi, qismən qazanılmış ifadələrin bir növ qarışığıdır. Plamenatz ideologiyaların iki səviyyəsini müəyyən etdi: vahid və qismən. Sonuncu, kortəbii, gündəlik səviyyədə fəaliyyət göstərir, cəmiyyətin "qeyri-qanuni" dəyərlərini əks etdirir və təbii olaraq, dərsliklərdə, o cümlədən "total" ideologiyalarda şərh edildiyi kimi, ideologiyaların bəzi xarakterik xüsusiyyətlərinə malik deyil. Eyni zamanda, onlar ətraf mühit haqqında məlumatları süzgəcdən keçirən "linzalar" rolunu oynayırlar, bu, zamanla qurulan "kollektiv şüursuzluq"dur. Başqa bir məqam budur ki, bir fikir sistemi olaraq ideologiya dünyamızın xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsini və fərdlərin, sosial qrupların, kütləvi hərəkatların şüurunda onun dəyişməsi perspektivlərini əks etdirən nisbətən vahid, adətən sistemləşdirilmiş dünyagörüşü və baxışlar toplusudur. Bu, siyasi fəaliyyət proqramlarına daxil edilmiş, məqsəd və davranışları əvvəlcədən müəyyənləşdirən konseptual bir sistemdir. İdeologiyalar, adətən, nüfuzlu siyasi liderlər, siyasi qüvvələr, partiyalar və digər ictimai inkişafın təbii prosesinə müdaxilə edir. Güclü məcburiyyət kifayət etmir və onlar bu halda “təkliflər sisteminə” çevrilən ideologiyalara müraciət edirlər. Ancaq ideologiyaların bu cür istifadəsi heç bir şəkildə təhlükəsiz deyil. Bir tərəfdən, o, şübhəsiz ki, ideala çatmaqda və ya proqramın həyata keçirilməsində kömək edə bilər, lakin digər tərəfdən, ənənələr rolunu öz üzərinə götürərək, mümkün yeniliklər arasında süni seçim aparır. Belə halda , ola bilsin, cəmiyyətin normal inkişafını ləngidə bilər.

Fərd, cəmiyyət və dövlət arasında “sosial müqavilə” 

Bütün bunlar ideologiyaların cəmiyyətin, dövlətin tərəqqisində nə dərəcədə önəmli rola malik olduğunu təsdiq edir. Bu mənada ideologiyalar baxımından hazırlıqlı ölkələr inkişaflarında daha çox nailiyyətə imza atırlar. Azərbaycan bunun ən yaxşı nümunələrindən biridir. 

Azərbaycançılıq ideologiyası bu gün ölkənin dinamik tərəqqisinin kökündə dayanan mühüm təməl daşlarından biridir. Qədimdən müasir günümüzə qədər Azərbaycan xalqının adət-ənənələrini, milli-mənəvi dəyərlərini, polietnik zənginliyini özündə yaşadan və birləşdirən baxışlar sistemi kimi məhz azərbaycançılıq ideyası təşəkkül tapıb. Qeyd edək ki, Azərbaycan tarixən çoxmillətli ölkə, milli və dini tolerantlığın bərqərar olduğu məkan kimi tanınıb və bu üstün cəhətlər azərbaycançılıq məfkurəsinin əsasını təşkil edib. Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev azərbaycançılıq ideologiyasını irəli sürərəkən ilk növbədə tarix boyu əldə edilən zəngin təcrübədən istifadə etdi. Azərbaycançılığı ümummilli ideologiya olaraq irəli sürülməsi ölkənin yüksəlişində müstəsna rol oynadı və oynamaqda da davam edir. Digər aparıcı ideologiyalar kimi azərbaycançılıq da instrumental və emosionaldır, şüurun stereotiplərinə əsaslanır, təkzibedilməz həqiqətlər kimi qəbul edilir. Siyasi və digər ictimai elmlərdə konstruktivizm kimi yanaşmanın bərqərar olması ilə ideologiyalar yeni forma alır. Həm də bu, təkcə ideologiyaların qurulmasının və onların dekonstruksiyasının mənasını və mexanizmlərini anlamağa çalışmaqdan getmir. İdeologiyalara onların ekzistensial daxili ziddiyyəti ilə post-qeyri-klassik dövrün dünyagörüşü kimi baxılması da mühümdür. Amma ən əsası odur ki, o, mübahisəsizdir və sübuta və dəlillərə ehtiyac duymur. Bu, dövlətin və cəmiyyətin subyektlərarası əlaqəsinin nəticəsidir, fərd, cəmiyyət və dövlət arasında bir növ “sosial müqavilə”dir.  Eyni zamanda, sabitlik və əminliyi getdikcə itirən xaotik dünyada özünü tanıma, öz müqəddəratını təyinetmə və özünü identifikasiya formasıdır.

Samirə SƏFƏROVA
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.







VİDEO

Borrel gethagetdə də türk düşmənçiliyini yerə qoymadı... - VİDEO

İki gündə Ermənistana ikinci şok - təcili sülh bağlanmasa... - VİDEO

Paşinyanın son hərəkətləri Qərbi qəzəbləndirdi - İrəvana xəbərdarlıq edildi... - VİDEO

“...Məktəblərdən və valideynlərdən gələn hər bir siqnala çevik reaksiya verilməlidir” - Vilayət Eyvazov

Azərbaycan BRİCS üzvlüyünə rəsmi iradəsini ortaya qoydu...

Azərbaycan-Pakistan əməkdaşlıq potensialı hələ tam işə düşməyib - Əliyev bunun üçün səfər etmişdi...

SON XƏBƏRLƏR

14.07.2024 | 17:20
“Trampa sui-qəsd Baydenin təhriki ilə baş verib” - Senatordan şok sözlər...

14.07.2024 | 15:48
İran səfiri Sobhani Zəngəzur dəhlizində Azərbaycanın əleyhinə oynamaqda davam edir, həm də tək burada yox...

14.07.2024 | 14:41
Ruben Vardanyan 20 il qabağı görən olsaydı...

14.07.2024 | 13:37
DİN və DSX-dən birgə əməliyyat - 6 kiloqram marixuana dövriyyədən çıxarıldı

14.07.2024 | 11:23
"Erməni ifaçının mənimsədiyi “Qarabağ” mahnısının digər platformalardan da silinməsi üzrə işlər aparılır" - Nazirlik

14.07.2024 | 10:06
"Trampa qarşı siyasi zorakılıq aktını şiddətlə qınayırıq" - Prezident İlham Əliyev

14.07.2024 | 03:25
Trampa atəş açan silahlı şəxs öldürüldü - 17 nəfərin saxlandığı xəbəri yayıldı...

14.07.2024 | 03:07
Trampın mitinqində atəş açıldı, ABŞ prezidentliyinə namizəd yaralandı...

13.07.2024 | 21:23
Mobil telefon radiasiyasının həyat və sağlamlıq üzərindəki təsiri və SAR dəyəri

13.07.2024 | 20:36
Baydenə prezidentlik yarışından çəkilməsi üçün təzyiqlər artır - 90 milyon dollarlıq yardım dayandırılır...

13.07.2024 | 19:00
Türkiyənin “Şanxay beşliyi”nə üzv olmaq istəyinə Kremldən reaksiya gəldi - NATO üzvü olması problemdir, müzakirə olunmalıdır…

13.07.2024 | 17:53
Azərbaycan-Türkiyə Media Platformasında növbəti görüş keçirildi

13.07.2024 | 17:39
Elektromobillər bəşəriyyətə təhlükəlidir?.. Xərçəng, endokrin sistem xəstəliklərinin mənbəyi?..

13.07.2024 | 17:32
“Erməni xalqının tarixi” “Ermənistan tarixi” fənni ilə niyə əvəzləndi? - Paşinyanın dediyi və ermənilərə açıq deyə bilmədiyi...

13.07.2024 | 17:17
"Azparkinq" "ilk 15 dəqiqə pulsuzdur" deyir, ancaq sürücülərdən 20 qəpik tutulur...(?)

13.07.2024 | 17:05
Bayden NATO sammitində Zelenskini kürsüyə belə dəvət etdi - “Xanımlar və cənablar, qarşınızda prezident Putin”…

13.07.2024 | 17:04
“Erməni komendant “Qarabağ” mahnısına “erməni qəhrəmanların” adlarını salmaqdan imtina etdiyinə görə onu yataqxanadan qovmuşdu”- Adil Nəsibov

13.07.2024 | 16:07
Ceyhun Bayramov ATƏT-in baş katibi ilə görüşdü

13.07.2024 | 15:43
Prezident Azərbaycanın COP29-la bağlı imzaladığı Razılaşmanı təsdiqlədi

13.07.2024 | 15:40
"ASAN Xidmət"in işçilərinin sayı artırıldı

13.07.2024 | 15:35
Sabunçudakı bağça ilə bağlı qalmaqal böyüdü - DİN hərəkətə keçdi

13.07.2024 | 15:11
Xankəndidə İdarələrarası Mərkəzin işçi qrupunun iclası keçirildi

13.07.2024 | 14:56
Ruben Rubinyan: "Ermənistan qısa müddət ərzində Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamağa hazırdır"

13.07.2024 | 13:56
Prezident İlham Əliyev ATƏT-in baş katibini qəbul edib

13.07.2024 | 13:22
Sabirabadda fermada çətənə kolları yetişdirən 4 nəfər tutuldu

13.07.2024 | 12:43
Narkotik tərkibli bitkilər yetişdirən Lerik sakinləri saxlandı

13.07.2024 | 12:00
"Neftçi" bu gün “Alanyaspor”la qarşılaşacaq

13.07.2024 | 11:25
Avtomagistraldan ödənişli yol kimi istifadə Qaydasında dəyişiklik edilib - baş nazirdən QƏRAR

13.07.2024 | 11:23
Son bir həftədə Xankəndi və Şuşada nə qədər silah-sursat aşkarlanıb? - DİN açıqladı

13.07.2024 | 11:10
Prezident İlham Əliyev Monteneqro Prezidentini təbrik etdi

13.07.2024 | 11:06
Paşinyan "Erməni xalqının tarixi" fənnini "Ermənistan tarixi " ilə niyə əvəzlədi?...

13.07.2024 | 09:27
Bahalaşmadan sonra ictimai nəqliyyat daha bərbad vəziyyətə düşüb...

13.07.2024 | 08:44
"Novostroyka" tikənlər camaatın evlərini özbaşına sökməyə başlayıblar...

12.07.2024 | 23:06
Erməni müğənninin oğurladığı "Qarabağ" mahnısı "YouTube"dan silindi - BƏYANAT

12.07.2024 | 22:53
"Zəngəzur dəhlizinin açılması Azərbaycan-Ermənistan sülh sazişini tamamlayacaq" - Ərdoğan

12.07.2024 | 20:53
Ermənilər arasında "tarix çəkişməsi" qızışır - kilsə cəmiyyəti “zəhərləyə” bilməyəcək...

12.07.2024 | 20:38
Rusiya Ermənistanı sözlə hədələməkdən hələ kənara çıxa bilmir - vəziyyət 2 kürsüdə oturmaqdan da pisdir...

12.07.2024 | 20:24
Azərbaycandan imtina etdi, Ukraynaya "hə" dedi - bu da Yaponiya...

12.07.2024 | 20:10
General Kərəm Mustafayev qeyri-müəyyən vəziyyətdə qalıb - aydın olan tək şey…

12.07.2024 | 19:55
Oyuncaq mağazalarında deşici gücə malik lazer fənərlər nə ixtiyarla satılır...

12.07.2024 | 19:41
Heydər Əliyevin 1994-də Kasablankada başlatdığı Kəşmirə dəstək siyasəti davam edir - ən yeni olay...

12.07.2024 | 19:27
Qərb-Gürcüstan münasibətləri gərginləşir - arada əzilən Ermənistan olacaq...

12.07.2024 | 19:14
Azərbaycanda kağız pulun yerini başqa pul tutacaq...

12.07.2024 | 19:00
“...Məktəblərdən və valideynlərdən gələn hər bir siqnala çevik reaksiya verilməlidir” - Vilayət Eyvazov

12.07.2024 | 18:47
Quraqlıq daha ciddi problemə çevrilməyə başlayır

12.07.2024 | 18:31
Azərbaycan BRİCS üzvlüyünə rəsmi iradəsini ortaya qoydu...

12.07.2024 | 18:17
Putin Ukrayna məsələsində meydan oxuyur - NATO 2025 kampaniyasına hazırlaşır...

12.07.2024 | 18:03
“Azərbaycan kəşfiyyatı ilə razılaşdı və Xankəndidə qaldı” - revanşçılar yeni repressiya dalğasına başladı...

12.07.2024 | 17:48
Azərbaycanda oğlan uşaqlarının say artımı rəqəmi ildən-ilə böyüyür...

12.07.2024 | 17:35
Azərbaycan-Pakistan əməkdaşlıq potensialı hələ tam işə düşməyib - Əliyev bunun üçün səfər etmişdi...

12.07.2024 | 17:21
Azərbaycan və Pakistan - güzəştli ticarət və 2 milyardlıq sərmayənin zamanı yetişdi...

12.07.2024 | 17:07
"İslamabadı Bakıya oxşadacağıq" - Baş nazir paytaxtın baş planını belə təqdim etdi…

12.07.2024 | 16:54
Regionlarda yeni sənaye-aqrar istehsal sahələri yaradılır - əlverişli mühit və güzəştlər öz işini görür...

12.07.2024 | 16:40
150 nəfərin deputatlığa namizədliyi təsdiqləndi...

12.07.2024 | 16:34
Naxçıvanda axtarışda olan 506 nəfər saxlandı...

12.07.2024 | 16:27
Rusiyadan sərt açıqlamalar - "soyuq müharibə"yə geri dönürük, həm Ukraynanı, həm də NATO-nu yox etməliyik...

12.07.2024 | 16:22
“Qarşılıqlı etimad üzərində qurulan Azərbaycan-Pakistan əlaqələri yeni inkişaf dövrünü yaşayır” - Vüqar Rəhimzadə

12.07.2024 | 16:18
Azərbaycanda xüsusilə ağır cinayətlər törədən 119 kriminal qrup zərərsizləşdirildi

12.07.2024 | 16:15
Astaranın qəhrəman oğlu Əli

12.07.2024 | 16:11
Fransa Ukraynaya 2 min əsgər göndərir - Rusiya hərəkətə keçdi...

12.07.2024 | 16:01
Azərbaycan Aşıqlar Birliyində yeni layihə üzərində iş gedir

12.07.2024 | 16:00
MSK deputatlığa namizədlərin qeydiyyatı prosesinə həsr olunan seminar keçirib

12.07.2024 | 15:52
Azyaşlını təhqir edən tərbiyəçi və bağça rəhbərliyi polisə çağırıldı...

12.07.2024 | 15:44
Tələbələrə nəqliyyatda güzəştlər edilə bilər...

12.07.2024 | 15:38
QHT üç aylıq layihə həyata keçirir

12.07.2024 | 15:28
Sabiq generalın milyonluq əmlakı satışa çıxarıldı - hərracı udan da özləri oldu...

12.07.2024 | 15:06
310 nömrəli bağçada uşağı təhqir edən tərbiyəçi işdən qovuldu...

12.07.2024 | 14:38
Dörd nəfərin kartından 8 minə yaxın pul oğurlayan şəxslər yaxalandı...

12.07.2024 | 14:10
Bakıda qadını aldadıb 8 min manatını aldılar, adına kredit götürdülər...

12.07.2024 | 13:51
31 il öncə itkin düşən ana və övladının nəşinin qalıqları Saatlıda dəfn olundu

12.07.2024 | 13:43
Xocalıda azərbaycanlılara qarşı soyqırım törədən Raşid Beqlaryana hökm oxundu

12.07.2024 | 13:35
Prezident İlham Əliyevin Pakistana dövlət səfəri başa çatıb

12.07.2024 | 13:22
Prezident İlham Əliyev İslamabadda hərbi sərgi ilə tanış oldu - FOTO/YENİLƏNDİ

12.07.2024 | 13:10
MEDİA fərdi jurnalist müsabiqəsinin nəticələrini açıqladı

12.07.2024 | 13:03
Денис Казанский и Мардан Украинец выступает против Азербайджана - ПРЯМАЯ ТРАНСЛЯЦИЯ

12.07.2024 | 12:45
Rusiyadan Ermənistanda Aİ missiyası ilə bağlı açıqlama - "Bizi narahat edən odur ki..."

12.07.2024 | 12:32
Ərdoğan Azərbaycan-Ermənistan sülh danışıqları ilə bağlı açıqlama...

12.07.2024 | 11:59
Bakı-İstanbul reysi yenə təxirə düşdü... - bu cür "xidmətlə" hara "uçuruq" hörmətli AZAL?

12.07.2024 | 11:48
Pakistan Prezidentinin adından Azərbaycan Prezidentinin şərəfinə dövlət ziyafəti verilib

12.07.2024 | 11:30
Yevlaxda qanunsuz odlu silah və narkotikaya görə bir sıra şəxslər saxlanılıb

XƏBƏR ARXİVİ

«    İyul 2024    »
BeÇaÇCaCŞB
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031