KÖHNƏ VERSİYA            

Sürətli iqlim dəyişikliyi ekosistemləri də məhv edir

Image

Ekoloji sistemlər öz təbiətinə görə dinamikdir və daim iqlim dəyişkənliyindən təsirlənir. Meşə ekosistemlərinin quruluşu və fəaliyyəti metabolik funksiyalar vasitəsilə iqlim faktorları tərəfindən idarə olunduğundan, meşələrin bərpası, böyümə dinamikası, həmçinin növlər arasında əlaqələr sonradan dəyişə bilər. Çünki iqlim dəyişikliyinin ekosistemlərin özlərini uyğunlaşdıra bildiyi sürətdən daha tez baş verməsi qeydə alınır.

Araşdırmalar göstərir ki, Şimal ölkələrinin ekosistemləri mümkün qlobal istiləşməyə ilk reaksiya verməlidir, çünki ekosistem reaksiyalarının iqlim şəraiti burada ən aydın şəkildə özünü göstərir. Yüksək enliklərdə havanın temperaturunun artması ilə eyni vaxtda illik yağıntının miqdarı isti dövrlərdə tsiklonların yollarının Şimala keçməsi səbəbindən artır. Bitki örtüyünün paylanmasının sərhədlərində əhəmiyyətli dəyişikliklər gözlənilir. Keçmişdə müxtəlif ağac növlərinin miqrasiya sürətinin əsrdə 4-200 km olduğu güman edilir. Orta enlik regionları üçün növbəti 100 il ərzində orta hesabla 1-3,5 dərəcə istiləşmə eyni temperaturda mövcud coğrafi zonaların təxminən 150-550 km qütbə sürüşməsi və ya hündürlüyün təxminən 150-550 km dəyişməsi deməkdir. Bunlar fonunda, məsələn, Finlandiyada növbəti əsrdə yüksək enliklərdə gözlənilən temperaturun 2-4 dərəcə yüksəlməsi, həmçinin illik yağıntının 10-15% artması, ağac növlərinə əsrdə 10-45 km sürətlə şimala doğru genişlənməsi baş verəcək. Müvafiq olaraq, meşələrdəki bitki növlərinin tərkibinin dəyişmə ehtimalı var. Bəzi bölgələrdə bütün növ meşələr tamamilə yox ola bilər, eyni zamanda yeni növlər toplusu və müvafiq olaraq yeni ekosistemlər yarana bilər. Dünyanın mövcud meşə sahələrinin əhəmiyyətli bir hissəsində tarazlıq şəraitində karbon qazı ekvivalentindən iki dəfə çox olan temperatur və suyun mövcudluğunda mümkün dəyişikliklərin nəticələrindən biri kimi geniş yayılmış bitki növlərində də əsaslı dəyişikliklər olacaq. Bbu halda ən böyük dəyişikliklər yüksək enliklərdə, ən kiçik dəyişikliklər isə tropiklərdə baş verəcək.
 Atmosferdə karbon, eləcə də bir sıra digər qazların artması ekosistemlərə birbaşa təsir göstərəcək ki, bu da bəzi bitki növlərinin məhsuldarlığının azalmasına səbəb ola bilər. Bunlar fonunda ABŞ-nin Milli Kosmos Agentliyinin araşdırmasına görə, iqlim dəyişikliyi planetin rəngini də dəyişməyə başlayıb. “Mavi planet” kimi tanınan Yer kürəsinin rəngi qlobal istiləşmə səbəbindən dəyişir, mütəxəssislər bu gəlişmədən narahatdır. Bildirirlir ki, son 20 ildə okeanların yarısından çoxu iqlim dəyişikliyinin gətirdiyi istiləşmə səbəbindən mavi rəngdən yaşıl rəngə keçib. Ən çox təsirlənən ərazilər Yerin ən isti olduğu ekvatorun ətrafındadır. Britaniya Milli Okeanoqrafiya Mərkəzinin elm adamları bildirirlər ki, rəng dəyişikliyi ekosistemin pisləşməsinə işarədir. Britaniyalı elm adamı Braun Kel məsələ ilə bağlı deyib: “Buna rəng dəyişikliyinə görə yox, ekosistemdəki dəyişikliyi əks etdirdiyi üçün önəm veririk”. Araşdırma bunun planktonla bağlı ola biləcəyini göstərir, amma rəng dəyişikliyinin dəqiq səbəbi hələ təsdiqlənməyib. Bu orqanizmlər dənizlərin qida zəncirinin dibindədirlər, amma Yerdəki oksigenin çox hissəsinin istehsalında rol oynayırlar. Həmçinin atmosferə sabitləşdirici təsir göstərirlər. Sayları kifayət qədər çox olan planktonlar okeanlarda işıq paylayırlar, bəzilərində isə fərqli piqmentlər var. Rəngin dəyişməsi elm adamlarına plankton populyasiyalarının necə dəyişdiyi barədə daha aydın fikir verə bilər. Kel qeyd edib: “Demək olar ki, bütün tropik və ya subtropik okeanlarda ciddi rəng dəyişiklikləri var. Bunlar ekosistemi məhv edən böyük dəyişikliklər deyil, amma hiyləgər ola bilər. Eyni zamanda, bu, insan fəaliyyətinin qlobal biosferə hələ dərk etmədiyimiz şəkildə təsir etdiyinə dair əlavə sübutlar verir”.   Belə vəziyyətdə yaranan ekoloji çağırışlar ənənəvi enerji istehsalı və istehlakından bərpaolunan enerjiyə transformasiyanın aktuallığını artırıb. Yeni qlobal çağırışların yarandığı indiki mərhələdə enerji transformasiyası Azərbaycanın da gündəliyində dayanan vacib məsələlər sırasındadır. Karbohidrogen resursları ilə zəngin olan respublikamız da elektrik enerjisi istehsalında yaşıl enerjinin xüsusi çəkisinin artırılmasını hədəfləyib. Bu da onunla bağlıdır ki, ölkəmiz bərpaolunan enerji mənbələri ilə kifayət qədər zəngin bir diyardır. Ölkəmizin iqtisadi cəhətdən əlverişli və texniki baxımdan istifadəsi mümkün olan bərpaolunan enerji mənbələrinin potensialı böyükdür. Amma iqlim dəyişikliyinin Azərbaycan iqtisadiyyatında daha çox aqrar sektora təsirləri müşahidə olunur. Çünki suya olan tələbatı ödəməkdə müəyyən çətinliklər var. İqlim dəyişdiyi üçün yağıntıların azalması, yağıntıların mövsümi olaraq qeyri-bərabər paylanması kənd təsərrüfatında suya olan tələbin ödənilməsinə neqativ təsir göstərir. Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Vüqar Bayramov da məsələyə bu prizmadan yanaşır: "İqlim dəyişikliyi ərzaq təminatına və təhlükəsizliyinə neqativ təsir göstərir. Nəticə etibarilə bu fonda kənd təsərrüfatında məhsul istehsalının azalması, qlobal yoxsulluğun dərinləşməsi müşahidə edilir. Eyni zamanda, iqlim dəyişikliyi dövlətlər və qlobal iqtisadiyyat üçün əlavə xərc yaradır. Yəni nəticədə, iqlim dəyişikliyinə qarşı mübarizə, bu istiqamətdə istehsalın tənzimlənməsi praktiki olaraq qlobal xərc deməkdir. Bu da bütövlükdə qlobal iqtisadiyyata neqativ təsir göstərir. Xüsusilə aqrar sektorda vətəndaşların, bütövlükdə dünya əhalisinin su və digər təminatını həyata keçirməkdə çətinliklər yaratmaqla yanaşı, qlobal iqtisadiyyatda əlavə xərclərin formalaşmasına səbəb olur. Azərbaycan iqlim dəyişikliyindən ciddi ziyan çəkən ölkələr sırasında deyil. Çünki Azərbaycanın təbiəti, iqlimi praktik olaraq kənd təsərrüfatı, eləcə də, digər sektorlar üçün iqtisadi baxımdan hansısa ciddi çətinlik yaratmır. Praktik olaraq ölkələr alternativlər haqqında düşünürlər. Bir tərəfdən iqlim dəyişikliyinin iqtisadiyyata təsirlərini minimuma endirmək üçün iqlim dəyişikliyinin tənzimlənməsi ilə bağlı tədbirlərin sayında artımlar var. Eyni zamanda, iqlim dəyişikliyinin həm iqtisadiyyata, həm də dünya əhalisinin istehlakına təsirlərini minimumlaşdırmaq üçün yeni texnologiyadan istifadə vacibdir. Məsələn, bir sıra ölkələrdə okean və dəniz suyunun içməli suya çevrilməsi prosesi gedir. Bu da, təbii ki, suya tələbin ödənilməsində xüsusi paya sahib olur. Bu kontekstdən yanaşsaq, sözsüz ki, iqlim dəyişikliklərinin iqtisadiyyata təsirlərini minimumlaşdırmaq üçün ən ciddi alət texnologiyadır".

Ramil QULİYEV







VİDEO

Zəngəzur dəhlizində özəl şirkətin nəzarət məsələsinin mənşəyi bilindi - Şarl Mişel - VİDEO

Paşinyan Lavrovun üzünə sərt qayıtdı... - VİDEO

Ermənistan indi də İranın marionetkası adlandırıldı... - VİDEO

İkibaşlı Rusiya-Ermənistan oyunu, Azərbaycanın "oyunu pozan 2 addımı" - Moskva və Qərb "erməni məsələsində" niyə bir yerdədir?.. - Aydın QULİYEV yazır…

Dollara böyük tələb yaranıb - manat üçün hələlik təhlükə yoxdur...

Vətəndaşların İnternetdən imtina etmək hüququ varmı? - Cərimə nə deməkdir?

SON XƏBƏRLƏR

16.09.2024 | 21:14
Ermənilər "slavyan sivilizasiyasının da baniləri" imişlər... Yeni iddia

16.09.2024 | 20:58
Azərbaycan sərhəd delimitasiyasında daha əlverişli mövqeyə çıxdı...

16.09.2024 | 20:43
Mərkəzi Asiyaya qlobal maraq artır - regiona giriş qapısı Azərbaycandır...

16.09.2024 | 20:29
Pezeşkiyan Kürdüstanda Türkiyə və İsrailə qarşı çoxsaylı gediş etdi...

16.09.2024 | 20:14
Rusiya "Zəngəzur dəhlizi"ndə Azərbaycan əleyhinə oynamağa başladı...

16.09.2024 | 20:00
"Müəllimlərin yerdəyişmə biznesi" - Azərbaycanda yeni növ biznes iddiaları…

16.09.2024 | 19:47
İran Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı mövqeyini dəyişir? - İnanılmaz fenomen...

16.09.2024 | 19:34
Ermənistan Fransa ilə daha bir hərbi müqavilə imzaladı...

16.09.2024 | 19:20
Muğanlı məktəbliləri yeni tədris ilinə təzə binada başladılar

16.09.2024 | 19:12
Hərtərəfli inkişaf etmiş nəslin yetişdirilməsi Azərbaycanın prioritetidir

16.09.2024 | 19:00
Elzaya qarşı "şeirdə gizli pornoqrafiya" ittihamları - AYB müdaxilə edəcəkmi...

16.09.2024 | 18:53
Polis Akademiyasında Bilik günü və andiçmə mərasimi keçirildi - FOTO/VİDEO

16.09.2024 | 18:46
Şəhidlərimizi “Vikipedia”dan silənlərə qarşı ən güclü tədbiri Heydər Əliyev illər öncə görüb - Xatirə Kitabı...

16.09.2024 | 18:40
"Azərbaycanın səyləri nəticəsində bölgədə beynəlxalq hüquqa əsaslanan yeni reallıqlar yaranıb" - Prezident İlham Əliyev

16.09.2024 | 18:37
ABŞ Dövlət katibi Prezident İlham Əliyevə zəng edib

16.09.2024 | 18:33
İsveçdən Azərbaycana neçə miqrant qayıdacaq? – Özləri ilə 10 minlərlə avro gətirə bilərlər...

16.09.2024 | 18:30
Paşinyan: "Cənubi Qafqazda münaqişələrə son qoymaq üçün tarixi imkanımız var"

16.09.2024 | 18:20
20 milyon manat Nəcməddin Sadıqova necə verilib? Nəcməddin Sadıqova qarşı əsaslı ittihamlara cavab verilmir...

16.09.2024 | 18:07
Evlənməkdən imtina edən gənclərimizin sayı artır - demoqrafik həyəcan...

16.09.2024 | 17:52
İngilis kəşfiyyatının şefi amerikalı həmkarı ilə görüşdən sonra Bakıya niyə gəlmişdi...

16.09.2024 | 17:39
“Musiqi həyatımın hamısı deməkdir”... - Gənc istedad Ayşə Məmmədova

16.09.2024 | 17:25
Formula-1 Azərbaycana bunları verdi - ekspert təhlilləri...

16.09.2024 | 17:19
Tokayev Almaniya kanslerinə Rusiyanın hərbi cəhətdən yenilməz olduğunu dedi...

16.09.2024 | 17:10
Xaricdə işə düzəltmə vədi ilə vətəndaşların külli miqdarda pulunu ələ keçirən “Tempo Trips” və “365 Tourism" MMC-yə işi açıldı

16.09.2024 | 16:47
BMU-da yeni tədris ilinin başlanması ilə bağlı tədbir keçirilib

16.09.2024 | 16:38
DİN-in maarifləndirmə işləri müsbət nəticəsini verir - kiberdələduzluqla bağlı müraciətlərin sayında azalma var...

16.09.2024 | 16:19
Şamaxda Heydər Əliyev Fondunun inşa etdiyi 460 şagird yerlik yeni məktəb binası istifadəyə verildi

16.09.2024 | 16:10
Formula 1 həftəsindən sonra Bakının bütün yolları tam açıldı

16.09.2024 | 16:06
Sevgisi Vətən olan şəhid Aqil doğum günündə anıldı... - FOTO

16.09.2024 | 15:56
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva: "Bütün məktəblilərə möhkəm cansağlığı, tükənməz enerji, əzmkarlıq və əla qiymətlər arzulayıram" - VİDEO

16.09.2024 | 15:54
Trampın qətlinə cəhd edən şəxsin Ukrayna ilə əlaqəsi olduğu iddia edildi - Kremldən də açıqlama gəldi...

16.09.2024 | 15:40
İşə düzəltmək adı ilə 100-dən çox vətəndaşın pulunu ələ keçirən şəxslər yaxalandı - VİDEO

16.09.2024 | 15:16
İlon Maskdan haqlı sual - Nə üçün ABŞ-da yalnız Trampa sui-qəsd edilir?..

16.09.2024 | 14:46
Təminat və təxliyə yolları hərbçilərimizin düşmən üzərində qələbəsini təmin etdi

16.09.2024 | 14:30
Astanada COP29 sədrliyinin təşəbbüsü olan Bakı Qlobal İqlim Şəffaflığı Platformasının təqdimatı keçirildi

16.09.2024 | 13:52
Milli Məclisə seçkilərə yekun vuruldu

16.09.2024 | 13:38
Parlamentdə 11 siyasi partiya təmsil olunacaq...

16.09.2024 | 13:23
Bu il İİV-ə yoluxlardan 52 nəfər narkotik istifadəçisi olub

16.09.2024 | 13:14
Nöqsanlara görə 35 məntəqə seçki komissiyası buraxıldı

16.09.2024 | 13:03
Оверчук лично разоблачил русско - армянский спектакль - ПРЯМАЯ ТРАНСЛЯЦИЯ

16.09.2024 | 12:47
32 ildən sonra Şuşada ilk dərs günü... - FOTO

16.09.2024 | 12:23
"Aztelekom" internetdən imtina edənləri cərimələyir? - RƏSMİ AÇIQLAMA

16.09.2024 | 12:20
Qərbin İrəvanı silahlandırmasında əsas məqsəd...

16.09.2024 | 12:13
Mir Cəlalın “Nizami Gəncəvi dünyası” kitabının təqdimat mərasimi olub

16.09.2024 | 12:08
Xocalıda 32 ildən sonra ilk zəng çalındı - FOTO

16.09.2024 | 12:00
Bakı Təşəbbüs Qrupu Niderland hökumətinin bu addımını pislədi

16.09.2024 | 11:53
Yeni tədris ilində 29 yeni məktəb istifadəyə verilib...

16.09.2024 | 11:51
Azərbaycan şəhidlərini Vikipediyadan kim(lər) çıxarıb? Elyar İslamoğlu ilə geniş müzakirə... - CANLI

16.09.2024 | 11:30
Qusarda yük avtomobili dərəyə aşıb, sürücü ölüb

16.09.2024 | 11:20
Kiberhücumların sayında kəskin artım var - Dövlət Xidməti məlumat yaydı

16.09.2024 | 11:18
Vardanyanın Ağdərədə biznesindən eksklüziv görüntülər yayıldı

16.09.2024 | 11:18
Bakıda 23 yaşında 22 min dollarlıq dələduzluq edən şəxs yaxalanıb...

16.09.2024 | 11:15
Yeni tədris ilində Naxçıvanda birinci sinfə gedən şagirdlərin sayı açıqlandı

16.09.2024 | 11:06
Şəmkirdə ölümlə nəticələnən yol qəzası olub

16.09.2024 | 11:00
Makron dayanmır - Fransa Ermənistana daha 29 milyon avro ayıracaq!

16.09.2024 | 10:30
Türkiyəli məşhur aktyor evləndi

16.09.2024 | 10:18
Ukrayna Belqoroda hücum edib, 8 nəfər yaralanıb

16.09.2024 | 10:15
Ermənistanda imzatoplama kampaniyası başlayıb - Avropa İttifaqına üzvlüklə bağlı...

16.09.2024 | 10:10
32 ildən sonra Şuşada ilk Bilik Günü keçirilib

16.09.2024 | 10:05
Bakının 10 prospektində və 16 küçəsində işıqforlara “yaşıl dalğa” tətbiq edilir - siyahı açıqlandı

16.09.2024 | 10:00
Bu ölkədə güclü daşqınlardan sonra 274 məhbus həbsxanadan qaçıb

16.09.2024 | 09:58
Son iki gündə 92 cinayətin üstü açılıb - DİN açıqlama yaydı

16.09.2024 | 09:30
Naomi Kempbell Bakıdan şəkillər paylaşıb

16.09.2024 | 09:20
“Dünyanı qana bulayan müharibələri unutmayaq" - Roma Papası dünyaya sülh çağırışı edib

16.09.2024 | 09:15
İtaliya KİV-ləri Formula 1 Azərbaycan Qran-Prisini geniş işıqlandırıb

16.09.2024 | 09:05
Babək prospektində avtomobil yanıb

16.09.2024 | 09:00
Nikol Paşinyan bu gün Gürcüstana səfər edəcək

16.09.2024 | 08:31
Bu gündən Azərbaycanda yeni tədris ili başlanır

15.09.2024 | 23:33
Trampa ikinci sui-qəsd cəhdi - Məxfi Xidmət hərəkətə keçdi, bir nəfər saxlandı...

15.09.2024 | 17:33
NATO-nun baş katibi yeni vəzifəyə təyin olundu...

15.09.2024 | 16:50
Formula 1 Azərbaycan Qran-Prisinin qalibi məlum oldu

15.09.2024 | 15:19
İki seçki dairəsində 6 məntəqədə səsvermənin nəticələri etibarsız sayıldı

15.09.2024 | 15:08
Formula 1 Azərbaycan Qran-Prisinin açılış mərasimi keçirildi - FOTO

15.09.2024 | 14:08
Türkiyə şirkəti Bakıdakı “ADEX 2024” sərgisində yeni məhsullarını təqdim edəcək

15.09.2024 | 13:41
Türkiyənin kəşf edilməyən cənnətləri : Tarixi kəndlər

15.09.2024 | 13:38
Rusiya Qara və Aralıq dənizlərində raket gəmilərinin sayını artırdı - Ukrayna narahatdır...

15.09.2024 | 13:10
Qəbələdə 3 narkokuryer saxlandı

15.09.2024 | 12:44
QHT sədrləri şəhidlərin məlumatlarının Vikipediyadan silinməsinə etiraz etdi...

15.09.2024 | 12:33
Azadlığının, qurtuluşunun, istiqlalının ildönümü mübarək, BAKI!!!...

15.09.2024 | 12:10
"Formula 1" - komandaların əsas yarışları zamanı zəncirvari qəza baş verdi

XƏBƏR ARXİVİ

«    Sentyabr 2024    »
BeÇaÇCaCŞB
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30