KÖHNƏ VERSİYA            

Qlobal istiləşmə okeanlarda, bütün Yer kürəsində qorxulu problemlərə yol açıb...

Image

Fəsadları getdikcə özünü daha qabarıq formada büruzə verən iqlim dəyişikliyi dünya okeanlarında da ciddi problemlərin meydana gəlməsinə səbəb olub. Indi alimlər bu məqama xüsusi diqqət olunmasını vacib hesab edirlər, çünki dünya okeanında baş verənlər bütünlükdə Yer kürəsinin gələcəyini təhlükəyə atır. 

Məsələn, son araşdırmalar göstərir ki, Atlantik okeanı isti vanna istiliyinə qədər isinib. Antarktida təkcə son iki ildə Argentinadan iki dəfə böyük ölçüdə buz parçasını itirib. Və yeni iqlim modelləri üzrə hesablamalar göstərir   ki, “Gulf Stream” cərəyanı əvvəllər düşünüldüyü kimi gələn əsrdə deyil, Avropada iqlim böhranı ilə dolu olan bu əsrin ortalarına qədər dayanacaq.

Bütün anomaliyaların iki səbəbi məlumdur: insanların yaratdığı qlobal istiləşmə və Sakit Okeanın səthinin istiləşməsi fenomeni hesab olunan “El Ninyo” fenomeni. Son araşdırmalar qlobal istiləşmənin sürətləndiyini göstərir. Bütün bunlar əvvəllər verilən proqnozları və buna görə də təbii fəlakətlərin səbəb və nəticələrini yumşaltmaq üçün elan edilmiş planların adekvatlığını şübhə altına alır. Indiki həyəcanverici durum iqlim üçün əsas olan okeanla bağlıdır, çünki o, Yer səthinin 70%-dən çoxunu əhatə edir və  son onilliklərdə qlobal istiləşmənin 90%-ni udur. Cəmi bir neçə on metr dərinlikdə Yerin bütün atmosferində olduğu qədər istilik yığılır. Okean nə qədər isti olsa, onun enerji udmaq və bütövlükdə planetdə yüksələn temperaturu tarazlaşdırmaq qabiliyyəti bir o qədər aşağı olur. NASA-nın məlumatına görə, son on ildə okeanlarda suyun temperaturu ən azı 200 il ərzində rekord göstərici olub. Daha bir məsələ Arktika və Antarktikada istiliyi əks etdirən okean buz örtüyünün azalmasıdır. Çünki bu, həm okeanın, həm də bütövlükdə planetin daha sürətli istiləşməsi deməkdir. Bu arada, Arktikada buz adi sürətlə əriməyə davam edir. İstiləşməni dayandırmaq üçün dünya ölkələri  istixana qazı emissiyalarını azaltmağa razılaşıb. Lakin onlar dərhal hərəkətə keçsələr belə, atmosferdə yığılan emissiyaların nəticələrini, minilliklər olmasa da, daha bir neçə əsr ərzində dünya hiss etdəcək. Bu, ilk növbədə, temperatur və okean səviyyəsinə, eləcə də okeanların buz örtüyü ərazisinə aiddir. Danimarka alimləri xəbərdarlıq ediblər ki, tullantılar azaldılmasa və səma indiki sürətlə tüstülənsə, o zaman iqlim apokalipsisi nəinki qaçılmazdır, həm də bu yaxınlarda, düşünüldüyündən çox tez başlayacaq.

Araşdırmalar göstərir ki, Atlantik okeanında suyun dövranı planetin bu hissəsindəki iqlimi müəyyənləşdirir, lakin qlobal iqlimdəki dəyişikliklər öz növbəsində isti səth sularının Karib dənizindən Avropa sahillərinə hərəkət sürətinə və soyuğun geri hərəkətinə təsir göstərir. Alimlər bu okean konveyerini Amoc (Atlantik meridional çevrilmə dövranı) adlandırırlar və geniş ictimaiyyət onun əsas elementinin “Gulf   Stream” cərəyanı olduğunu bilir. Bunun sayəsində Avropanın şimal-qərbində, ilk növbədə Britaniya adalarında iqlim qitədəki eyni enliklərə nisbətən daha mülayimdir. Londonda, Berlin və ya Kiyevdən fərqli olaraq, uzun sürən şaxtalar və qarlı qışlar yoxdur, qazonlar həmişə yaşıldır və tropik bitkilər özünü evdəki kimi hiss edir. Amma indi alimlər son illərdə dəfələrlə xəbərdarlıq ediblər ki, “Gulf Stream və bütövlükdə Amoc zəifləyir. 

Danimarka alimləri artıq öz modellərini sınaqdan keçiriblər və əvvəlki proqnozların natamam məlumatlara əsaslandığı qənaətinə gəliblər. Çünki cərəyanların tam ölçülməsinə yalnız 2004-cü ildə başlanılıb. İndi həmin alimlərin fikrincə, hər şey daha pisdir, Amoc dövriyyə proqnozlardan daha sürətlə zəifləyir və bu əsrdə artıq dayanacaq. Danimarkalılar 95% əmindirlər ki, çöküş 2025-2095-ci illər arasında və çox güman ki, 2050-ci illərdə baş verəcək. Onların “Nature Communications”da dərc olunan araşdırmasına görə, Atlantik cərəyanı sistemi yeni normal vəziyyətə düşəcək pik nöqtəsinə çatıb. Bu norma qitənin nə şimalında, nə də cənubunda yaşayan avropalıların xoşuna gəlməyəcək. Şimal-qərbi Avropanın iqlimi kəskin kontinental olacaq, qışı sərt və yayı quraq keçəcək. Cənubda isti və rütubətli hava kütlələri mussonlara və tropiklərdə yağıntıların intensivliyinə təsir göstərəcək. Alimlər Atlantik okeanında Amoc dövriyyəsinin yavaşlamasını qlobal istiləşmə ilə əlaqələndirir. Bu, Arktikada buzların əriməsini sürətləndirir, şirin su şimal dənizlərinin duzluluğunu azaldır, bununla da soyudulmuş yerüstü suların çökməsinin intensivliyini və onların cənuba əks yeraltı sirkulyasiyasını azaldır. Öz növbəsində, planetdə ümumi istiləşmə tropik suların Arktikada soyuması prosesini ləngidir və bununla əlaqədar olaraq küləklərin zəifləməsi isti Atlantik cərəyanlarının əks istiqamətdə sürətini azaldır. Alimlər son üç ay ərzində bu anomaliyanın bəzi əlamətlərini müşahidə ediblər. Dünya okeanları istiləşir, lakin onun müəyyən hissəsi bu prosesdə xüsusilə seçilir. Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının iqlim araşdırmalarının rəhbəri Maykl Sparrou bu xüsusda bildirir: “Şimali Atlantikada suyun temperaturu görünməmiş həddə artıb və böyük narahatlıq doğurur. Bu, modellərimizin təxmin etdiyindən xeyli yüksəkdir. Bu, ekosistemlərə, balıqçılıq təsərrüfatına və hava şəraitinə təsir göstərəcək. Şimali Atlantikada istilik atmosferdə qısamüddətli anomal dövriyyə və okeanda uzunmüddətli dəyişikliklərin birləşməsindən qaynaqlanır. Bunun Sakit okeanın tropik hissəsində yenicə formalaşmağa başlayan və bu ilin sonunda temperaturlara təsir edəcəyi gözlənilən “El Ninyo” ilə əlaqəli olduğu düşünülmür”. İsti okean havanın istiləşməsi nəticəsində yaranan buzların əriməsini sürətləndirir. Son illərdə Arktika planetin qalan hissəsinə nisbətən dörd dəfə daha sürətlə istiləşir və alimlər çoxdan vəd ediblər ki, 2050-ci ilə qədər ən azı bir dəfə Arktikada buzlar yayın sonuna qədər tamamilə əriyəcək.

Samirə SƏFƏROVA







VİDEO

Sevr müqaviləsinin zərbəsini unudan Ermənistan 5 apreldə yenə həmin yolu seçdi - VİDEO

Brüssel görüşündən sonra Türkiyəyə sərhəd çağırışları başladı - Sürik protokolu-2? - VİDEO

5 aprel üçtərəfli Brüssel görüşü İranın əsl simasını üzə çıxardı... - VİDEO

Makrondan nə desəniz çıxar... Moskva terrorunda Fransa izləri...

Ermənistan Qubadlı sərhədində atışmaya görə təqsirini rəsmən etiraf etdi...

Prezident İlham Əliyev Ramazan Bayramı münasibəti ilə paylaşım etdi - FOTO

SON XƏBƏRLƏR

14.04.2024 | 01:53
İrandan İsrailə növbəti hücum dalğası - ballistik raket hücumu başladı

14.04.2024 | 01:40
Dünya şokda - İran İsraili dronlarla vurmağa başladı... - YENİLƏNDİ

14.04.2024 | 01:40
İran İsrailə hücumundan sonra ABŞ hərəkətə keçdi...

14.04.2024 | 01:31
İranın dronlarla Netanyahunun təyyarəsini hədəf alacağı iddia edildi…

14.04.2024 | 01:19
İraq və İordaniya hava məkanını bağladı...

14.04.2024 | 01:12
İngiltərədən Rusiyanı özündən çıxaracaq qərar - Ukrayna üçün xüsusi silah hazırlayırlar...

14.04.2024 | 01:01
İrandan İsrailə doğru ikinci dron dalğası da havalandı...

13.04.2024 | 22:25
"2021-ci ilin mayında mənə dedilər Azərbaycana hücum edək" - Paşinyan ilginc sirlər açdı...

13.04.2024 | 19:51
Tramp Ukraynaya sülh deyil, “yeni maliyyələşdirmə” modeli təklif edəcək...

13.04.2024 | 17:05
Ceyhun Bayramov Azərbaycanın tövsiyələrini UNESCO-nun baş direktorluğuna namizədə təqdim etdi

13.04.2024 | 16:39
“Maşın bazarı”nda 4 mağaza yandı

13.04.2024 | 15:05
İrandan ilk həmlə gəldi - Hörmüz boğazında İsrail gəmisinə basqın edildi…

13.04.2024 | 13:35
Makrondan nə desəniz çıxar... Moskva terrorunda Fransa izləri...

13.04.2024 | 12:47
Neftçalada axund müavini narkotiklə tutuldu

13.04.2024 | 12:22
"Qazaxıstan Bakı ilə İrəvan arasında sülhün tezliklə bərqərar olmasında maraqlıdır" - Tokayev

13.04.2024 | 10:42
Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 31 nəfər saxlandı

13.04.2024 | 09:30
Ermənistan Azərbaycan Ordusunun Tovuzdakı mövqelərini atəşə tutub

13.04.2024 | 00:52
Yaxın Şərqdə böyük müharibə hər an başlaya bilər - İran İsrailin nüvə obyektlərini də vuracaq, ABŞ hərbi gəmilərini İsrailə göndərdi...

12.04.2024 | 23:14
"Qərbi Azərbaycana qayıdış" adlı məktəbli olimpiadası Ermənistanı qorxuya salıb...

12.04.2024 | 22:15
Ermənistan KTMT-nin hərbi komitəsini də boykot etdi...

12.04.2024 | 21:39
Ermənistanın mina terrorunun qurbanlarının sayı 352-yə çatdı...

12.04.2024 | 20:36
Aİ-nin komitə üzvləri Ağdam və Füzuliyə səfər ediblər - FOTO

12.04.2024 | 19:01
Ordumuzun mövqeləri yenə atəşə tutuldu

12.04.2024 | 18:37
ABŞ nəşri konkret tarix açıqladı - İran İsraili vuracaqmı...

12.04.2024 | 16:45
Gələn il “Formula 1” Azərbaycan Qran-Prisi sentyabrda keçiriləcək...

12.04.2024 | 16:25
Ağdamda iki nəfər minaya düşdü...

12.04.2024 | 16:11
Ceyhun Bayramov MDB Xarici İşlər Nazirləri Şurasının iclasında çıxış edib

12.04.2024 | 16:00
Haaqada Azərbaycanın Ermənistana qarşı iddiası üzrə ilk rəsmi məhkəmə prosesi keçirildi

12.04.2024 | 15:44
Türkiyənin Ukrayna- Rysiya sülh planı təklifi real deyil....

12.04.2024 | 15:30
Rusiya Fransanı ölkədən qovan Nigerə əsgər və hava hücumundan müdafiə sistemi göndərdi

12.04.2024 | 15:02
Ukrayna Belqorodda "Qazprom"un binasını vurdu...

12.04.2024 | 14:23
Ermənistanda xarici turistlərə qarşı cinayətlərin sayı artıb - Paşinyan da etiraf etdi...

12.04.2024 | 13:46
Azərbaycan və Belarus XİN rəhbərləri ikitərəfli münasibətləri müzakirə etdi

12.04.2024 | 13:15
Laçın şəhəri MDB-nin mədəniyyət paytaxtı statusunu ala bilər

12.04.2024 | 12:48
Ermənistan Qubadlı sərhədində atışmaya görə təqsirini rəsmən etiraf etdi...

12.04.2024 | 12:24
İran vətəndaşına narkokuryerlik edən keçmiş məhkum Zərdabda həbs edildi - FOTO

12.04.2024 | 12:07
Nar-dan xüsusi təklif: 10%-dək endirimlə smartfon! - VİDEO

12.04.2024 | 11:00
"Əl Hilal" Ərəbistanı Superkubokunun qalibi oldu

12.04.2024 | 10:55
ABŞ Çin və Türkiyədən İranı dayandırmağı xahiş etdi

12.04.2024 | 10:10
Bu gün Dünya Aviasiya və Kosmonavtika Günüdür

12.04.2024 | 10:00
Zərdabda narkokuryerlik edən şəxs yaxalanıb

12.04.2024 | 09:57
İsveçdə hicab taxdığı üçün işdən çıxarılan qadına təzminat ödəniləcək

11.04.2024 | 22:42
Bakıda mənzildə köməksiz qalan uşaqlar xilas edilib - FHN açıqladı

11.04.2024 | 22:38
“Fənərbağça”ya texniki məğlubiyyət verildi

11.04.2024 | 21:56
"2021-ci ilin mayında mənə dedilər Azərbaycana hücum edək" - Paşinyan ilginc sirlər açdı...

11.04.2024 | 20:56
Türkiyə Rusiya və Ukraynaya yeni sülh sazişi layihəsi təklif etdi - 8 maddəlik planda nələr var...

11.04.2024 | 19:20
Tramp Ukraynada müharibəni dayandırmaq üçün "hərbi yardım" kartından istifadə edəcək - Donaldın planı ortaya çıxdı...

11.04.2024 | 19:07
QAİ səfir Kvienin açıqlamaları ilə bağlı ABŞ-a çağırış etdi - niyə bir dəfə də olsun bu barədə danışmayıb?

11.04.2024 | 18:05
Qazaxın kəndləri məsələsində Paşinyan erməni cəmiyyətini inandırmaq, dünyanı isə aldatmaq istəyir...

11.04.2024 | 17:22
"Aİ Bakı və İrəvan arasında məzmunlu danışıqlar görmək istəyir" - Toivo Klaar

11.04.2024 | 16:30
Ukraynada yeni səfərbərlik qanunu qəbul edildi - məhbuslar da müharibəyə göndərilir...

11.04.2024 | 15:09
Sosial şəbəkələrdə qeyri-etik paylaşımlar edən daha iki nəfər tutuldu

11.04.2024 | 14:45
Azərbaycanda futbol klubunun prezidenti saxlandı - 30 minlik yeyinti...

11.04.2024 | 14:13
Rusiya yenə Ukraynanın enerji infrastrukturunu bombaladı - Kiyevdəki ən güclü elektrik stansiyası tam dağıdıldı

11.04.2024 | 13:03
İranda nə baş verir? - Tehran hava məkanında bütün uçuşlar dayandırıldı…

11.04.2024 | 12:26
İran İsrailə hücum hazırlığında - Böyük savaş hər an başlaya bilər…

11.04.2024 | 11:52
ABŞ Mərkəzi Hərbi Komandanlığının başçısı İsrailə səfər edib

11.04.2024 | 11:38
Azərbaycan cinayətkar dəstə rəhbərini Qazaxıstana verdi...

11.04.2024 | 09:30
Yurgen Klopp "Liverpul"dan ayrılır

11.04.2024 | 09:05
Kim Çen In düşmənlərini hədələdi: "məhv edəcəyik!"

11.04.2024 | 09:00
"Barselona" PSJ-yə, "Atletiko" "Borussiya"ya qalib gəlib

10.04.2024 | 21:14
Qəbələnin ucqar kəndində yeni məktəb binası şagird sıxlığını aradan qaldıracaq - FOTOREPORTAJ

10.04.2024 | 20:57
Regionların davamlı inkişafı sosial-iqtisadi strategiyanın mühüm tərkib hissəsidir – Hacıqabuldan reportaj

10.04.2024 | 20:55
Unikal Ekoloji Park, nəhəng İdman Sarayı və yeni futbol stadionu – Gəncədən videoreportaj

10.04.2024 | 20:52
Prezidentin regionlara səfərləri – dinamik inkişaf və balanslı yanaşma

10.04.2024 | 17:44
Ukraynalı siyasətçi daha 4 ölkənin Putinin hədəfində olduğunu iddia etdi - Qərbin zəifliyi...

10.04.2024 | 17:42
Çantasında "Kalaşnikov" gəzdirən şəxs tutuldu - FOTO

10.04.2024 | 17:02
Ermənistanın döyüş postundan atəş açıldı - DSX-nin baş leytenantı yaralandı

10.04.2024 | 16:50
ABŞ konqresmenindən şok etiraf - Afrikalı hərbçilərə öz ölkələrində çevriliş edə bilmələri üçün təlim keçirik

10.04.2024 | 15:43
ABŞ Ukraynaya İran silahları göndərdi...

10.04.2024 | 15:16
Naxçıvanda da ucuz mənzillərin tikintisinə başlana bilər - MİDA araşdırmalara başladı

10.04.2024 | 12:52
Abşeronda avtoşluq edən sürücü həbs edildi, üstəlik 500 manat cərimə... - FOTO

10.04.2024 | 12:24
Paşinyan separatçıları Ermənistanda dövlət çevrilişinə cəhddə ittiham etdi

10.04.2024 | 11:52
“Tarixi Ermənistan” ifadəsi qonşulara ərazi iddialarından başqa bir şey deyil" - Paşinyan

10.04.2024 | 11:36
Yeni tikilməkdə olan 11 evdən oğurluq edən şəxs tutuldu (FOTO)

10.04.2024 | 11:17
Paşinyan: "Azərbaycanın Qazax rayonunun 4 kəndindən sərhədlərin delimitasiyasına başlanmasının əleyhinə deyilik"

10.04.2024 | 10:53
"Vaxt gələcək, ermənilər həqiqətləri qəbul edəcəklər" - Allahşükür Paşazadə

10.04.2024 | 10:30
Bakıda dini rəhbərlərin görüşü keçiriləcək - Erməni katolikosu da dəvət edilə bilər

10.04.2024 | 10:00
Çempionlar Liqasında məhsuldar heç-heçə gecəsi...

10.04.2024 | 09:11
Təzə Pir məscidində bayram namazı qılındı

XƏBƏR ARXİVİ

«    Aprel 2024    »
BeÇaÇCaCŞB
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930