KÖHNƏ VERSİYA            

Bu da tarix elmimiz - 300 il əvvəlki şəxsiyyətin tərcümeyi-halı əməlli-başlı öyrənilməyib...

Image

Azərbaycan tarixində elə məsələlər var ki, uzun illərdir mübahisə predmetidir. Baxmayaraq ki, o sahələrdə onlarla dissertasiya işi müdafiə olunub, kitablar çap olunub, amma heç kəs o mübahisəyə son qoya bilməyib. 

Mübahisə acı bağırsaq kimi uzanır. Xüsusən də tarixi şəxsiyyətlərin, dövlət xadimlərinin, sərkərdələrin bir çoxunun doğum və ölüm tarixləri, onların doğulduğu yerlər barədə mübahisəli fikirlər var. 

Son günlər gündəmə Əfşarlar dövlətinin qurucusu, tariximizin qüdrətli dövlət xadimi Nadir şahın harada doğulması məsələsi gətirilib. Bütün tarixi mənbələrdə, sənədlərdə, tarixi ədəbiyyatda Nadir şahın 1688-ci ilin oktyabrın 22-də Xorasan vilayətinin Dərgəz mahalının Dəstgird kəndində köçəri maldarlıqla məşğul olan bir ailədə dünyaya gəldiyi yazılır. Amma Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) Şərqşünaslıq fakültəsinin Türk filologiyası kafedrasının müdiri Rüfət Rüstəmov AMEA-da keçirilən müzakirələr zamanı deyib ki, Nadir şah Gədəbəydə doğulub. Müzakirələr zamanı akademik Nizami Cəfərov professorun fikirlərinə düzəliş edib və bildirib ki, Nadir Şah gədəbəyli deyil, gədəbəylilər Əfşardır. AMEA-nın Arxeologiya, Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutunun şöbə müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, tarix elmləri doktoru Güllü Yoloğlu isə bildirib ki, Nadir şahın anası ayrım tayfasından olub. “Nadir şah” əsərinin müəllifi Yunus Oğuz isə bildirib ki, Nadir Şah gədəbəyli deyil, Tovuz rayonunun Qırıqlı kəndindəndir.

Bu gün Nadir şahla bağlı bu məsələ geniş müzakirə edilir. Maraqlıdır ki, tarixçilər bu məsələdə seyirçi mövqe tutur, hələ ciddi bir tarixçi çıxıb Nadir şahın bioqrafiyasını ortaya qoyub mübahisələrə son qoymur.  Nadir şah çox  uzaq dövrdə yaşamayıb,  bizdən 334 il əvvəl yaşayıb. Amma çox təəssüf ki, 3 əsr əvvəl yaşayan dövlət xadiminin boqrafiyası əməlli-başlı öyrənilməyib. Nadir şahın tərcümey-halını öyrənmək, yazıya almaq mümkün deyildimi ki, bu gün bu qədər mübahisə açılır? Tarixçilər Nadir şahın bioqrafiyasını niyə düzgün şəkildə yazmayıblar?

  • Qasım Hacıyev: “Tarixi şəxsiyyətlərin anadan olduğu yeri müəyyənləşdirmək bəzən çətin olur, bu, Nadir şaha da aiddir”

AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitutunun Qafqaz tarixi şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyev “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, bir sıra hallarda  qeyri-tarixçilər meydana çıxıb mübahisəli fikirlər söyləyirlər. Nadir şahın böyük dövlət xadimi olduğunu deyən Q.Hacıyevin sözlərinə görə, tarxçilərin, ictmai xadimlərin çoxunun Nadir şahla bağlı mövqeyi birmənalı deyil. Bəzi jurnalistlərin, ədəbiyyatçıların, tarixçi olmayanların Nadir şahla bağlı tənqidi fiklirlərinin olduğunu bildirən Q.Hacıyevin dediyinə görə, hətta onlar arasında Nadir şahın Azərbaycana ziyan vurduğunu, diktator, qəddar olduğunu deyənlər var. “Nadir şah çox güclü dövlət rəhbəri olub. Düzdür, qəddarlığı da az olmayıb. Məsələn, oğlunun gözlərini çıxartdırıb, qarabağlıları Sərəxsə sürgün edib, Borçalını gürcülərə verib. Belə hallar olub. Bütün bunlarla bərabər o, Azərbaycanın tarixində böyük şəxsiyyətdir. Azərbaycan ən geniş ərazilərə onun dövründə malik olub. Hətta Rusiyanın ərazilərini də Əfşarlar dövlətinin tərkibinə qatmaq istəyirdi. O öz yerində. 

Tarixi şəxsiyyətlərin anadan olduğu yeri müəyyənləşdirmək bəzən çətin olur, bu Nadir şaha da aiddir. Məsələn, tarixi mənbələrdə bir söz yazılır, illər keçəndən sonra başqa bir mənbə ortaya çıxır və əvvəlki ilə ziddiyyət təşkil edir. Son illər bir çox tarixi şəxsiyyətlər haqda ortaya elmə məlum olmayan yeni faktlar çıxır. Napoleon Bonapart, Hitler, Stalin haqqında yeni məlumatlara rast gəlirik. Bəzən bir hadisənin tam əksinin ortaya çıxdığını görürük”-deyə Q.Hacıyev qeyd etdi.

Q.Hacıyev bildirdi ki, tarixçilər Nadir şahın bioqrafiyasını mövcud mənbələrə istinadən yazıblar: “Tarixçilər mənbəyə istinadən yazırlar, mənbə olmasa yaza bilməzlər. Mənbələr də bəzi hallarda tarixçiləri yanıldır. Məsələn, Babək, Şah İsmayıl haqda mənbələrdə elə məlumatlar olub ki, sonradan təkzib olunub. Səfəvilər sarayında erməni casus dəstəsinin ticarətdə mühüm yer tutduğunu son zamanlar bilmişik. Ciddi alimlər yazılı mənbə, material olmadan yazmırlar. Mənbə olmadan kiminsə ağlına gələni deməsi, yazması düzgün deyil. Rüfət Rüstəmov yaxşı adamdır, öz sahəsində yaxşı mütəxəssisdir, amma tarixçi deyil. Faktsız yazmaq, iddia irəli sürmək  düzgün deyil. Son zaman dəb düşüb, “yenilik” üçün yalan uydururlar. O bizə yaraşmaz. Vikipediyada Nadir şahın Xorasanda doğulduğu qeyd edilib. Amma bu da mübahisəlidir. Bu mübahisələrə son qoyulması üçün Nadir şahın irsini araşdıran tarixçilər öz sözünü deməlidir”-deyə Q.Hacıyev qeyd etdi.

  • Bayram Quliyev: “Nadir şahın harada doğulduğunu dəqiq təsdiqləyən heç bir qaynaq yoxdur”

Tarix üzrə fəlsəfə doktoru Bayram Quliyev  “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Nadir şahın harada doğulduğu barədə tarixi mənbələrdə heç bir məlumat yoxdur: “Heç bir qaynaqda Nadir şahın ya Gədəbəydə, ya Tovuzda, ya da hansısa başqa bir yerdə doğulduğu ilə bağlı bir əsas, bir sübut yoxdur. Nadir şah Gədəbəydə bulaq çəkdirə bilərdi, bu onun öz ərazisi idi. Onun adına orada bulaq olması təbiidir...”

B.Quliyev bildirdi ki, Nadir şah barədə tarixçilərimiz kifayət qədər yazıb. “O dönəmlərə dair tarixi qaynaqlar tərcümə olunmadığı halda Nadir şahla bağlı əlimizdə ən azı iki-üç qaynaq var ki, onlar çap olunub. Hətta Nadir şahla bağlı sənədlər toplusu da çap olunub. Məsələ burasındadır ki, insanlar söz və vikipediya əsasında fikir yürüdürlər, oradan aldıqları informasiya əsasında tezis, nəzəriyyə irəli sürürlər. Heç kəsin istəyi olmur ki, gedib indiyə qədər yazılan kitabları açsın və kitabda o barədə nə yazıldığına baxsın. O dönəmlə bağlı tərcümə olmasa da belə, monoqrafiyalar var. Açıb o monoqrafiyalara baxsınlar. Nəyə görə bizim istər tarixçilər, istərsə də qeyri-tarixçilər olsun, onlar arasında yazılan əsərlərə qarşı qeyri-ciddi münasibət var? Əksəriyyətdə sanki bu əsərlər heç bir elmi, tənqidi, təhlili əsas olmadan yazılıb kimi səhv fikir var. Bu fikrin hardan qaynaqlandığını özüm də bilmirəm. Üzeyir Hacıbəyovun bir fikri var: “Tarixi Nadiri yarısına qədər oxumuşam...” Mən də “Tarixi Nadir”i yarısına qədər oxumuşam, amma bu məsələləri anlaya bilmirəm. Nadir şahın harada doğulduğunu dəqiq təsdiqləyən heç bir qaynaq yoxdur.    Amma ehtimal edilir ki, Əfqanıstan ərazisində doğulub, Əfşar türküdür. Əfşarların da ki, Səfəvilər dövründə, Səfəvilərdən əvvəl və sonrakı dövrlərdə müxtəlif  yerlərə müəyyən köçləri olub. Bu da obyektiv və subyektv səbəblərlə bağlıdır. Bunun əsas səbəblərindən biri odur ki, Səfəvilərin əsas dayaq nöqtələrindən biri Əfşarlar idi və ölkə daxilində bir etiraz yaranırdısa, müəyyən yerlərdə hansısa işləri qaydasına qoymaq lazım gəlirdisə, Əfşarların gücündən istifadə olunurdu. Əfşarlar stabil yaşamış bir nəsil olardısa, onda Nadirin harada doğulduğunu müəyyən etmək olardı. Bir də ki, onun Gədəbəydə, yaxud Heratda doğulmasının heç bir önəmi yoxdur. Sadəcə olaraq artıq bizim təfəkkürümüz dəyişmək lazımdır. Nadir türkdür, Nadir böyük bir imperiya yaradıb, Nadir sonuncu fatehdir, Azərbaycan torpaqlarını sonuncu dəfə tam olaraq birləşdirib, Nadir həm daxili, həm də xarici qüvvələrin “səyi” nəticəsində öldürülüb. Nadirin oğlunu özünə qarşı qoydular ki, bu imperiya dağılsın və Azərbaycan parçalansın. Bütün bu məqamlar qalıb bir yanda, onun harada doğulması müzakirə olunur. Sən Nadirin fəlsəfəsini, Nadirin fikrini, onun dünya fatehi olması məsələdən danış. Nadir şahın Mekedonyalı İsgəndərin belə keçmədiyi Qanq  çayını keçməsini qoyub bir qırağa onun harada doğulması ilə bağlı əsassız iddia irəli sürürlər...İndi ya baş qatmaq, ya ajiotaj yaratmaq, ya da özlərini məşhurlaşdırmaq üçün  “tarix silahı” yaranıb.  Ya əsassız iddialar irəli sürürlər, ya da tarixi şəxsiyyətləri təhqir edirlər. Bu iki məqamla məşhurlaşmağa və insanların başını qatmağa çalışırlar...”- deyə B.Quliyev qeyd etdi.

İradə SARIYEVA







VİDEO

Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı ermənilərin təzə planı - Rusiyanı nəzarətdən təcrid etmək... - VİDEO

ABŞ rəsmisi ermənilərə çağırış etdi - Naxçıvana maneəsiz yol verməlisiniz... - VİDEO

İran indi də Qərbi azərbaycanlıların Ermənistana qayıdışına qarşıdır... - VİDEO

Müstəqillik tariximizdə böyük uğurlar qazandıran xilaskarlıq missiyası...

Azərbaycanla Türkiyə Qars sazişindən Şuşa Bəyannaməsinə qədər və sonra...

Belə çıxır ki, uşaqlarımız ibtidai sinifdən "kor edilirmiş?" - İmtahandan kəsilmiş müəllimlərin 95 faizi...

SON XƏBƏRLƏR

13.06.2024 | 21:40
İrəvanın polis bölmələrində 100-dən çox döyülmüş etirazçı saxlanır - Qərb "demokratları" susur...

13.06.2024 | 21:31
Ermənilər Naxçıvan istiqamətində gün ərzində ikici dəfə təxribat törətdi - mövqelərimizə atəş açıldı

13.06.2024 | 21:07
Ermənistan Rusiyanın qırmızı xətlərini keçdi - Kremlin səbri nə qədər imiş?!

13.06.2024 | 21:00
Kanak xalqı Fransaya daha bir meydan oxudu- "Müstəqilliyimizi tanıyın"

13.06.2024 | 20:49
Sülhməramlıların Qarabağdan çıxmasının səbəbləri üzərində qərəzli təftişçilik başlayıb...

13.06.2024 | 20:34
Azərbaycan Rusiya qazının Avropaya əsas ixracatçısına çevrilə bilər - Qərb etiraz etmədi...

13.06.2024 | 20:20
Müstəqillik tariximizdə böyük uğurlar qazandıran xilaskarlıq missiyası...

13.06.2024 | 20:06
Rusiya Ermənistanın KTMT-dən çıxmasının qarşısını daha ala bilməz... Qatar getdi

13.06.2024 | 19:51
Zəngəzur dəhlizi qloballaşdı - ABŞ dərhal işə qarışdı...

13.06.2024 | 19:37
ABŞ Çindən Avropaya Azərbaycandan keçən ticarət yolunun böyük sirrini açdı...

13.06.2024 | 19:24
Azərbaycan indi bu addımları atsa, 30 iyunda Makron Yelisey sarayından qovulacaq...

13.06.2024 | 19:15
İqtisadi Şura ilə və İnvestisiya Holdinqinin Müşahidə Şurasının birgə iclası keçirildi

13.06.2024 | 19:11
Azərbaycanla Türkiyə Qars sazişindən Şuşa Bəyannaməsinə qədər və sonra...

13.06.2024 | 19:08
BTQ: Fransa neokolonial siyasətini dayandırmalı və kanak xalqının azadlığını təmin etməlidir

13.06.2024 | 18:51
Belə çıxır ki, uşaqlarımız ibtidai sinifdən "kor edilirmiş?" - İmtahandan kəsilmiş müəllimlərin 95 faizi...

13.06.2024 | 18:46
Şəkidə böyük təqdimat - şəhid ailələri, qazilər, ictimaiyyət bir arada idi... - FOTO

13.06.2024 | 18:35
“Nar” rouminq paketləri ilə səyahət daha sərfəlidir!

13.06.2024 | 18:32
Paşinyan həssas gömrük məlumatlarının ABŞ-a verilməsini rəsmiləşdirdi - Qaluzinin sözü havada qaldı…

13.06.2024 | 18:21
Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin iclası keçirildi - FOTO

13.06.2024 | 18:17
Erməni kilsəsi ölkədaxili siyasi vəziyyət və beynəlxalq təhlükəsizlik müzakirəsinə başlayıb...

13.06.2024 | 18:09
Əhliman Əmiraslanov Şirvanda tullantıların idarə edilməsi mövzusunda keçirilən konfransda iştirak edib

13.06.2024 | 18:04
Makronun Ukraynaya vermək istədiyi “Miraj” qırıcıları “utillik” imiş...

13.06.2024 | 17:50
AZAL-ın turizm şəhərlərinə aviabiletləri 200-300 bahalaşdırması xeyirli, ya ziyanlı olacaq...

13.06.2024 | 17:37
Paşinyan Qarabağla əlaqədar əsas səhvini açıq etiraf etdi – “o zaman etmədim, indi edəcəyəm”...

13.06.2024 | 17:25
"Qardaş Azərbaycanla qarşılıqlı əlaqəmizi davam etdirəcəyik" - Minskdən Paşinyana cavab gəldi...

13.06.2024 | 17:20
Şuşa Elektrik... Mərkəzində mühüm texnoloji yenilik...

13.06.2024 | 17:15
Bəhruz Bəhramov ARDNF-nin icraçı direktorunun müavini təyin edildi

13.06.2024 | 17:08
Rəsmi dövlət sənədlərində "özbaşına tikintilər" təsnifatı olacaq?.. MM-də müzakirə...

13.06.2024 | 16:57
Azərbaycan-NATO tərəfdaşlığının hazırkı vəziyyəti və gələcək perspektivləri Belçikada müzakirə edildi

13.06.2024 | 16:53
Binəqədidə içərisində 340 min manat olan seyf oğurlandı - ŞOK DETALLAR...

13.06.2024 | 16:45
İsrailə xəbərdarlıq - “Hizbullah”ın təhlükəli 1 milyon raketi var...

13.06.2024 | 16:31
Moskva birjasında ABŞ sanksiyalarına görə dollar və avro ilə ticarət dayandırıldı...

13.06.2024 | 16:15
Yüzlərlə təqaüdçünün kartından pul oğurlayan qadın yaxalandı - VİDEO

13.06.2024 | 16:09
BMU-da 15 İyun-Milli Qurtuluş Günü qeyd olunub

13.06.2024 | 16:01
“Ölkəmiz tarixən türk dünyasını birləşdirməyə yönələn ideyaların təşəbbüsçüsü olub” - ŞƏRH

13.06.2024 | 15:59
ARKA-da yeni layihələr, yeni uğurlar

13.06.2024 | 15:58
Kremldən Paşinyanın KTMT-dən çıxmaq bəyanatına reaksiya - aydınlaşdıracağıq...

13.06.2024 | 15:56
Alim-yazıçı Sadıq Qarayevin ədəbiyyata və elmə həsr olunan 50-illik ömür yolu...

13.06.2024 | 15:43
Paşinyan Belarusdakı səfirini geri çağırdı...

13.06.2024 | 15:27
Bakıda "Porsche"dən oğurlanmış 94 minlik "Rolex" saatı Etibar Pirverdiyevindir? - Təqsirləndirilən şəxslərdən iddia...

13.06.2024 | 15:10
Ağdaşda narkotiklərin dövriyyəsini təşkil edən 12 nəfər saxlandı - FOTO

13.06.2024 | 14:56
Yol polisi valideynlərə müraciət etdi - "yaddan çıxarmayın ki..."

13.06.2024 | 14:52
Şəhid Mahsun Bağırzadənin yenilənən xatirə guşəsinin açılışı oldu

13.06.2024 | 14:41
Ermənistan parlamenti qarışdı - Simonyan Ohanyanı tribunadan qovdu

13.06.2024 | 14:03
Prezident İlham Əliyev Palçıq Vulkanları Turizm Kompleksinin açılışında iştirak edib - FOTO

13.06.2024 | 13:45
Prezident İlham Əliyev bir sıra fərmanlarda dəyişiklik etdi

13.06.2024 | 13:27
DİN-dən “Son Zəng”lə bağlı valideynlərə çağırış - övladlarına avtomobil verməsinlər...

13.06.2024 | 13:15
Bakıda 3 min manatlıq qızıl oğurlandı

13.06.2024 | 13:03
Вчера был убит террорист - ублюдок - Монте Мелконян - ПРЯМАЯ ТРАНСЛЯЦИЯ

13.06.2024 | 12:47
Paşinyan Lukaşenkonu təhqir etdi, məmurlara da Belarusa getməyi qadağan etdi

13.06.2024 | 12:14
Paşinyan Qaregin və Köçəryanı ittiham etdi - polislərə hücum ediblər...

13.06.2024 | 11:55
Ermənilər Naxçıvanı atəşə tutdu...

13.06.2024 | 11:42
"Accessbank"ın 1 milyondan çox vergi borcu xəbəri yanlış çıxdı

13.06.2024 | 11:05
Amerikalı aktyor milyonluq borcuna görə evindən çıxarılır...

13.06.2024 | 11:03
Sülh sazişindən öncə kommunikasiyalar açılsın? Bu kimin hiyləsidir? - CANLI

13.06.2024 | 11:00
Sabirabadda narkokuryer saxlanılıb - DİN açıqladı

13.06.2024 | 10:30
Cəlilabadda mikroavtobus qəzaya düşüb

13.06.2024 | 10:20
Fransa polisi İran rejiminə müxalif olan təşkilatın qərargahına hücum edib

13.06.2024 | 10:10
Hövsanda iki avtomobil toqquşub, 2 yaşlı körpə xəsarət alıb

13.06.2024 | 10:05
G7 Rusiyaya "sürpriz" hazırlayır: dondurulmuş səhmlərdən Ukraynaya 50 milyard dollar ayıracaq

13.06.2024 | 10:00
“Bu mənim ən böyük səhvim və uğursuzluğumdur” – Paşinyan parlamentdə etiraf etdi

13.06.2024 | 09:28
ABŞ və Rusiya gizli ticarəti gücləndirir – ŞOK FAKTLAR!

13.06.2024 | 09:17
"Sudanlılar aclıq riski altındadır" - ÜST həyəcan təbili çalır!

13.06.2024 | 09:12
"Yuventus" yeni baş məşqçisini açıqladı

13.06.2024 | 09:03
Qubada narkotikin təsiri altında avtomobil idarə edən 10 sürücü yaxalanıb

13.06.2024 | 09:01
Baydenə ŞOK - administrasiyası məhkəməyə verildi

13.06.2024 | 08:42
Un 32 manat oldu - İqtisadiyyat Nazirliyi hərəkətə keçdi...

13.06.2024 | 01:10
Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı ermənilərin təzə planı - Rusiyanı nəzarətdən təcrid etmək... - VİDEO

13.06.2024 | 00:34
Paşinyan ABŞ rəsmisi ilə görüşdükdən bir gün sonra Ermənistanın KTMT-dən çıxacağını bəyan etdi - Təsadüfmü...

12.06.2024 | 23:33
ABŞ rəsmisi ermənilərə çağırış etdi - Naxçıvana maneəsiz yol verməlisiniz... - VİDEO

12.06.2024 | 22:48
İran indi də Qərbi azərbaycanlıların Ermənistana qayıdışına qarşıdır... - VİDEO

12.06.2024 | 20:38
Rusiya da, Qərb də atom silahları ilə təhlükəli oyun oynayır...

12.06.2024 | 20:23
Erməni nazirin sözlərinə görə, sazişi elə "bu dəqiqə" imzalamaq olar, lakin...

12.06.2024 | 20:07
Makronun "seçki qumarı" partiya daxilində xaos və qəzəb yaratdı...

12.06.2024 | 19:51
Ermənistanın bütün ölkələrlə ticarəti azaldı - tək Rusiya ilə 3 dəfə artım var... Şok...

12.06.2024 | 19:34
Makron bu dəfə Le Penin əlindən qurtara bilməyəcək - düz 2 dəfə ondan az səs alıb...

12.06.2024 | 19:19
Ermənistana ABŞ hərbi bazaları yerləşdiriləcək - Rusiya şokda...

12.06.2024 | 19:05
Rusiya məmuru Avropanın seçkilərini bəyənmədi - Azərbaycanda isə baxışlar haçalandı...

12.06.2024 | 18:50
Kilsə Ermənistanda dini dövlət quruculuğuna başladı - Paşinyanın növbədənkənar seçki planı var...

12.06.2024 | 18:42
Fransanın azərbaycanlı jurnalistin Şengen ərazisinə girişinin qarşısını almaq cəhdi uğursuz oldu...

XƏBƏR ARXİVİ

«    İyun 2024    »
BeÇaÇCaCŞB
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930