KÖHNƏ VERSİYA            

Tarixin izi ilə - Xəlil ağa Lenini yox, yaxın qohumu Leylini söyübmüş

Image

(Aprelin 22-də proletariatın dahi rəhbər V.İ.Lenin anadan olmuşdur)

Xəlil ağa  qardaşı Zeynal ağa Alabaşlı dəmir yolu vağzalında ermənilər tərəfindən qəsdən faciəli şəkildə qətlə yetiriləndən çox narahat idi. Axtarışda olduğundan nə üzə çıxıb açıqdan-açığa şikayət edə, nə də irəli durub ermənilərlə haqq-hesab çəkə bilirdi. Bu dərdin intiqamı ilə qovrula-qovrula yaşayan Xəlil ağanın 1924-cü ildə bir yersiz hərəkəti onu da, illərlə orda-burda gizlənən ailənin digər üzvlərini də yenidən hədəfə gətirir. 

Gürcüstan tərəfindən gələn rus əsgərlərinin Şəmkirin ərazisinə girməyə yaxın buraxmayan Şamxor qiyamının əsas dəstə başçılarından və təşkilatçılarından olan qolçomaq Xəlil ağa günün-günorta çağı küçədə, qonşuların yanında yeni quruluşun ən böyük rəhbəri, bolşeviklərin sevimlisi Vladimir İliç Lenini söyür, rəhbərin vəfatının ili çıxmamış onun ruhunu narahat edir. Bunu da çuğul dərhal əzizinə yas saxlayan yeni quruluşun böyüklərinə çatdırır. Yarım saat çəkməmiş “cinayətkarı” həbs edib, axşamı yatab edirlər Kirovabad (Gəncə) türməsinə. 

Narahat olan qohum-əqrəba əl-ayağa düşür. Söhbət gedib Xəlil ağanın anası Güllünün Gəncədə yaşayan dayısı oğlu, yeni hökumətin yanında sözü ötənlərdən olan, diviziya komandiri Cəlil Əliyevə çatır. Sən demə, Cəlil Əliyev əslən Gorandan olan Şamxor (Şəmkir) rayon prokuroru ilə (Təəssüf ki, adı unudulub) köhnə dost imiş. Hər iki dostun “məsləhət-məşvərətindən” sonra vəziyyət dəyişir. Səhəri axşam tərəfi Cəmil Əliyevin kiçik qardaşı Musa müəllimin vasitəçiliyi ilə Xəlil ağanı qazamatdan qurtarmağa söz verənlərə istənilən qədər qızıl pul çatdırılır. Bundan sonra aparılan istintaq işinin nəticəsindən və alınan yeni şahid ifadələrindən məlum olur ki, Xəlil ağa küçədə, camaatın içində qonşusu ilə höcətləşəndə Lenini yox, öz qohumu Leylini söyübmüş. 

Prokuror və müstəntiqlər çuğulun yeni quruluşun məmurlarına yanlış xəbər gətirməsinə “təəssüflənib”, onu ayıq-sayıqlığına görə tərifləyirlər. Sonda Xəlil ağa Bədirbəylini qohumu Leyli ilə münasibətlərini barışıb qaydaya salmaq şərtilə azadlığa buraxırlar.

Bu zaman Gəncəbasar bolşeviklərinin lideri Əliheydər Qarayev qolçomaqlara qarşı mübarizədə yaxın qohumlarla yanaşı, qapıbir qonşuları da biri-birinə qarşı qoymağı ən vacib amillərdən biri kimi hər çıxışında tövsiyə edirdi. Bununla da insanları öz dini-mənəvi dəyərlərinə qarşı çıxmağa, doğmalarından, yaxınlarından üz döndərməyə vadar edirdilər. Xəlil ağanın qonşusunun timsalında bu, real nəticə idi.

Lenin və Leyli əhvalatından üç il sonra Xəlil ağanı yenidən repressiya maşınının ağzına itələyirlər... O, evindən çıxanda, küçədə yeni quruluşun adamları tərəfindən öyrədilmiş qapı-qonşusu ilə heç nədən sözləri çəpləşir. Qonşu haqq-nahaq dirəşir ki, sənin Gədəbəy qaçaqları ilə əlaqən var, arvadın Zinyət xanım Gədəbəy qaçaqlarının başçısı Məcid ağanın yaxın qohumu Məşədi Məhəmmədin qızıdır. Qayınatan mülkədardır, özünün də qaçaqlarla əlaqən var...  Sən hər yerdə deyirsən kolxoza yazılmayın, camaat arasında yeni quruluşa qarşı əks-təbliğat aparırsan... Bu saat gedib NKVD-yə çatdıracam... 

 Əsəblərini cilovlaya bilməyən Xəlil ağa hamının gözü qarşısında ona böhtan atan, yalandan üzünə durmaq istəyən qonşusunu bıçaqlayıb öldürür. NKVD və Siyasi İdarə əməkdaşlarının gecə-gündüz göz dustağına çevrilən qolçomaq oğlu mülkədar Xəlil ağanı 1928-ci ildə yenidən həbs edirlər. Bu zaman qohumların Xəlil ağanı güllələnmədən, yaxşı halda gedər-gəlməzə sürgündən qurtarmaq üçün Gəncəbasarda döymədikləri qapı qalmır... Bir ilə yaxın istintaq aparan NKVD müstəntiqləri yaxşı qızıl pul müqabilində Xəlil ağa Bədirbəylini  Fövqəladə Üçlüyün qərarı 10 il müddətinə sürgünə göndərilməsinə nail ola bilirlər.

Bir neçə ildən sonra Rusiyadan başqa adamın vasitəsi ilə Xəlil ağanın Gəncədə yaşayan rus əsilli uzaq tanışlarından birinin ailəsinə məktub gəlir. Məktubda yazılan üstüörtülü anlaşmadan təxminən bir ay sonra bu “xoş xəbər” Şəmkirdə, Morul kəndində axşamdan xeyli keçmiş Xəlil ağanın ailəsinə  çatdırılır. Bundan az müddət sonra rus dili bilən qohumlardan biri məktubun izi ilə Sibirə - çətinliklə də olsa, məktub gələn kəndə gedir, yaxınlıqdakı sürgün düşərgəsini tapa bilir. Beləliklə, vaxtilə həmin sürgün düşərgəsində olmuş, sonradan yaxınlıqdakı kənddə ailə qurub-yaşayan adamla gizli əlaqələr yaranır. Bu əlaqələr nəticəsində küllü miqdarda qızıl pulun hesabına Xəlil ağa 6 ildən sonra, 1933-cü ildə sürgündən qayıda bilir.       

                                                    xxx

 Sürgündən qayıdan Xəlil ağanın səsi alınmışdı, heç bir sovet idarəsinə, kolxoz işinə yaxın buraxmırdılar. Neçə il idi ki, ailəsini və özünü həyətyanı təsərrüfatı ilə dolandırırdı. Şamxor NKVD-sində döyülə-döyülə öldürülən atası Qədim ağanın 40-ı çıxmamış, 1937-ci il sentyabr ayının 10-da gecənin yarısı Xəlil ağanı “qolçomaqsan” deyə üçüncü dəfə həbs edirlər. İstintaqın gedişində onun sovet hökumətini devirməyə, sarsıtmağa, zəiflətməyə və ayrı-ayrı əksinqilabi cinayətlər etməyə çağıran təbliğat və təşviqata meylli olduğunu boynuna qoyaraq, özünün də iştirakı olmadan keçirilən məhkəmə iclasında  Fövqəladə Üçlüyün 7 oktyabr 1937-ci il tarixli qərarı ilə əmlakı müsadirə edilməklə, “xalq düşməni” elan edilərək 10 il müddətinə - 5 il siyasi hüquqlardan məhrum edilməklə yenidən Sibirə sürgün edilir. 

                                                    x x x 

Ailəsi və yaxınları uzun illər bilməyiblər ki, Xəlil ağa Rusiyanın hansı cəhənnəminə sürgün edilib. Nə qədər yaşayıb, nə vaxt ölüb, harada dəfn olunub... Doğmaları illərlə sovetlər birliyinin aidiyatı orqanlarına bu suallarla dolu məktublar, ərizələr, müraciətlər ünvanlasalar da, istənilən cavabı ala bilməyiblər. Bilinən odur ki,  62 ildən sonra Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsi Cinayət İşləri üzrə Məhkəmə Kollegiyasının 1990-cı il 6 mart tarixli qərarı ilə Bədirbəyli Xəlil ağa Qədim ağa oğlu haqqında 1937-ci il 7 oktyabr tarixli qərarı ləğv edilmiş, əməlində cinayət tərkibi olmadığı üçün ona bəraət verilmişdir. 

        Rəhman SALMANLI,

              “Azərbaycan”








VİDEO

Türkiyədə çevriliş məsələsində Moskvanın "xüsusi kanalları" yenə işləyir... - VİDEO

Paşinyan Azərbaycanla dinc yanaşı yaşamağı "yad fenomen" adlandırdı... - VİDEO

Ermənistanın Avropa Sülh Fonduna qəbul olunması Cənubi Qafqaza düşmənçilikdir... - VİDEO

Prezidentlə əməkdaşlıq kəlməsini dilə gətirməyənlər... Prezidentin partiyaları Qarabağ Zəfərinə şərik etməsi - Administrasiyada tarixi görüş... - Aydın QULİYEV yazır...

Qarabağ məsələsi dünya münaqişələr tarixində unikal fakt oldu - İlham Əliyev izah etdi...

Azad rayonlarımızda xarici kapitalın iştirakı genişlənir - daha bir fakt...

SON XƏBƏRLƏR

18.05.2024 | 23:15
Gürcüstan prezidenti qalmaqallı agent qanununa veto qoydu...

18.05.2024 | 22:55
Omanda gizli ABŞ-İran görüşü - detallar ortaya çıxdı...

18.05.2024 | 18:02
Mehriban Əliyeva instaqram hesabında Zəngilan səfəri ilə bağlı paylaşım edib - FOTO/VİDEO

18.05.2024 | 17:21
Türkiyədə çevriliş məsələsində Moskvanın "xüsusi kanalları" yenə işləyir... - VİDEO

18.05.2024 | 16:52
NATO Ukraynaya əsgər göndərə bilər - ABŞ-da müzakirələr başladı...

18.05.2024 | 15:45
Paşinyan Azərbaycanla dinc yanaşı yaşamağı "yad fenomen" adlandırdı... - VİDEO

18.05.2024 | 15:31
Zəngilan şəhərinin daxili yol-kommunikasiya şəbəkəsinin təməli qoyuldu - FOTO/YENİLƏNDİ

18.05.2024 | 15:21
Prezident İlham Əliyev və Birinci xanım Mehriban Əliyeva Zəngilan məscidinin açılışında iştirak ediblər - FOTO/YENİLƏNDİ

18.05.2024 | 15:07
“Zəngilan” və “Şayıflı” Su Elektrik stansiyalarının açılışları oldu - FOTO/YENİLƏNDİ

18.05.2024 | 14:55
Bakı küçələrində “kokain” və “ekstazi” satışını təşkil etmək istəyən şəxs saxlandı - VİDEO

18.05.2024 | 14:35
Prezident Mincivan qəsəbəsinin təməlini qoydu - FOTO/YENİLƏNDİ

18.05.2024 | 14:15
Zəngilanda “Ağalı” hotelinin açılışı oldu - FOTO/YENİLƏNDİ

18.05.2024 | 13:56
Azərbaycan dili və riyaziyyatdan ballar artıb

18.05.2024 | 13:30
Prezident Cəbrayılın Karxulu kəndinin təməlini qoydu - FOTO

18.05.2024 | 13:21
Cəbrayılın Maşanlı kəndinin təməli qoyuldu - FOTO/YENİLƏNDİ

18.05.2024 | 13:19
Prezident İlham Əliyev Böyük Mərcanlı kəndinin təməlini qoydu - FOTO

18.05.2024 | 12:45
Şirvanda 6 evi soyan keçmiş məhkum həbs edildi

18.05.2024 | 12:18
Hərbi Hava Qüvvələrinə yeni komandan təyin edildi...

18.05.2024 | 11:00
Sabunçuda nənəsini və arvadını bıçaqlayan şəxs yaxalandı

18.05.2024 | 10:15
İsrail hökuməti HƏMAS-la danışıqları dayandırıb - səbəb AÇIQLANDI

18.05.2024 | 10:05
"Liverpul"un yeni baş məşqçisi məlum oldu - özü açıqladı...

18.05.2024 | 10:00
"Əgər sizə xarici ölkədə təhsil almaq təklif olunarsa..." - DİN-dən XƏBƏRDARLIQ

18.05.2024 | 09:55
Ermənistanın Avropa Sülh Fonduna qəbul olunması Cənubi Qafqaza düşmənçilikdir... - VİDEO

18.05.2024 | 09:30
Bakıda 2 avtomobil toqquşub, xəsarət alan var

18.05.2024 | 09:28
Erməni spiker Rus spikerin məktubuna əslində aşağılayıcı cavab verdi....

18.05.2024 | 09:26
Prezidentin bu fərmanı özəl tibbə də aid ediləcəkmi?..

18.05.2024 | 09:24
"Neftçi"nin 4 futbolçusu bu gün "Səbail"ə qarşı oynamayacaq

18.05.2024 | 09:14
Kanaklı vəkil: Fransanın bu addımı “əlcəzairsayağı sülhyaratmadır”

18.05.2024 | 08:38
Sənədsiz ev sahibləri böyük "amnistiya" ilə sevindirildi...

17.05.2024 | 21:21
Ermənistan hakimiyyəti Azərbaycanla əməkdaşlığa görə təhdidlə üzləşib...

17.05.2024 | 21:15
Prezidentlə əməkdaşlıq kəlməsini dilə gətirməyənlər... Prezidentin partiyaları Qarabağ Zəfərinə şərik etməsi - Administrasiyada tarixi görüş... - Aydın QULİYEV yazır...

17.05.2024 | 21:06
Yeni "fransız absurdu" - özləri Qafqaza müdaxilə cəhdindən əl çəkmir, Azərbaycanı günahlandırır...

17.05.2024 | 20:52
Paşinyan Azərbaycanla protokol imzalanmasını “böyük uğur” adlandırdı... Niyəsini də dedi...

17.05.2024 | 20:38
Fransanın hərbi müdaxiləsi Kaledoniyada “genosid mühitinin” yaranmasına aparır...

17.05.2024 | 20:25
Qarabağ məsələsi dünya münaqişələr tarixində unikal fakt oldu - İlham Əliyev izah etdi...

17.05.2024 | 20:11
Fransa Yeni Kaledoniyada daha qəddar müstəmləkəçilik üsullarına keçdi...

17.05.2024 | 19:58
Avropa subyektləri Kaledoniyada fransız vəhşiliyini sükutla qarşılayır - ilginc təhlil...

17.05.2024 | 19:45
İlham Əliyevin islam həmrəyliyi çağırışına İrandan belə reaksiya gəldi...

17.05.2024 | 19:32
Gürcüstanda hakimiyyət yenidən dəyişir - Qərbin "yeni Saakaşvili planı"...

17.05.2024 | 19:17
Rusiya-Çin faktoru Qərbə qarşı yeni güc mərkəzinə çevrilir - çoxqütblü dünyaya keçid sürətlənir...

17.05.2024 | 19:06
Vüqar Rəhimzadə: Siyasi partiyaların mütləq əksəriyyəti dialoq proseslərinin fəal iştirakçılarıdır

17.05.2024 | 18:55
Xəzərin çəkilməsinin daha böyük səbəbi var imiş - Rusiya-Azərbaycan münasibətlərində yeni mövzu var...

17.05.2024 | 18:42
Siyasi partiyalar hakimiyyətlə əməkdaşlığın yeni hədəflərini qiymətləndirir...

17.05.2024 | 18:28
Postqarabağ mərhələsində diasporumuzun taktika və strategiyası...

17.05.2024 | 18:15
Azad rayonlarımızda xarici kapitalın iştirakı genişlənir - daha bir fakt...

17.05.2024 | 18:01
Azərbaycan Belarusla birgə dərman istehsal edəcək...

17.05.2024 | 17:47
Fransa kütləvi həbslərlə kanak xalqını sındırmağa çalışır...

17.05.2024 | 17:33
Prezident Administrasiyasında görüşdə iştirak etmiş partiya sədri: "Bunlar bəzi məsələləri 30 il sonra başa düşürlərsə, bu bizim problemimiz deyil"...

17.05.2024 | 17:22
“Redaksiya siyasəti və peşə davranış qaydaları” mövzusunda təşkil olunan təlim proqramı başa çatıb - FOTO

17.05.2024 | 17:20
İrəvandan Moskvaya çox kəskin cavab - “Biz belə xahiş etməmişik”...

17.05.2024 | 17:07
Azərbaycanda aqroşəhərciklər dövrü başlayır - "aqrar şəhər" anlayışı nədir…

17.05.2024 | 16:56
Putin Xarkov əməliyyatının əsl məqsədini açıqladı - şəhəri tutmaq planımız yoxdur, ancaq...

17.05.2024 | 16:35
Qərb Zelenskini Moskva ilə danışıqlara başlamağa razı salmaq üçün təzyiqlərə başlayıb? - ŞOK İDDİA...

17.05.2024 | 16:22
Milli Teatrda “İblis və...” tamaşasının məşqlərinə başlanılıb

17.05.2024 | 16:07
Zelenski Xarkovda vəziyyətin pisləşməsinə görə dünyanı günahlandırdı - ruslar 10 km irəliləyiblər...

17.05.2024 | 15:35
Baş Qərargah rəisi artilleriya bölmələrinin taktiki təlimini izlədi - FOTO

17.05.2024 | 15:18
İrəvan Moskvaya rus hərbçilərini Azərbaycanla sərhəddəki 17 postdan çıxarmağı təklif edib - Qriqoryan açıqladı

17.05.2024 | 15:08
Cavanşir körpüsü söküləcək...

17.05.2024 | 14:55
"Paşinyanı Azərbaycanın əli ilə devirmək istəyirdilər" - Yunus Oğuz

17.05.2024 | 14:43
Taksilərdə minimum gediş haqqı 4,50 olacaq? – Taksi söhbətlərinə AYNA-dan reaksiya...

17.05.2024 | 14:27
Füzuli, Ağdam və Cəbrayılın bəzi kəndlərinin sakinlərinə aylıq müavinət dayandırıldı

17.05.2024 | 14:16
Azərbaycan və Belarus prezidentləri Cıdır düzündə olublar - FOTO

17.05.2024 | 14:11
Prezident İlham Əliyev və Aleksandr Lukaşenko Şuşada Bülbülün ev-muzeyində olublar - FOTO

17.05.2024 | 14:01
Prezident İlham Əliyev Tokayevə zəng edib

17.05.2024 | 13:53
Fransa üzr istəməlidir - Rəsmi Bakıdan Parisə sərt XƏBƏRDARLIQ...

17.05.2024 | 13:51
Prezident İlham Əliyev və Belarus Prezidenti Şuşadakı Yaradıcılıq Mərkəzində “Heydər Əliyev və Qarabağ” sərgisinə baxıblar - FOTO

17.05.2024 | 13:44
Prezidentlərə Şuşanın Baş planı barədə məlumat verilib - FOTO

17.05.2024 | 13:41
Prezident İlham Əliyev və Lukaşenko Şuşada işğal dövründə gülləbaran edilmiş heykəllərə baxıblar - FOTO

17.05.2024 | 13:36
Prezidentlər Şuşada Azərbaycanla Belarusun birgə istehsalı olan avtobusa və Belarus Prezidentinin hədiyyə etdiyi traktorlara baxıblar... - FOTO

17.05.2024 | 13:23
Prezident İlham Əliyev və Lukaşenko Şuşa şəhərinə səfər ediblər... - FOTO

17.05.2024 | 13:03
Бывшие армянские дипломаты - стиль старый, болезнь древняя - ПРЯМАЯ ТРАНСЛЯЦИЯ

17.05.2024 | 12:46
Əliyevin MQ-ni ləğv etdirmək kursu məntiqi sonluğa yetişir, Lukaşenkonun Bakı səfərindən sonrakı proseslər... - Aydın QULİYEV yazır...

17.05.2024 | 12:45
G7 ölkələrinin Vətəndaş Cəmiyyəti Təşkilatlarının Sammitindəki QHT-lər Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyini dəstəkləyən bəyanat yaydı

17.05.2024 | 12:21
"Redaksiya siyasəti və peşə davranış qaydaları" mövzusunda təlim

17.05.2024 | 12:00
Numan Kurtulmuş bu gün Azərbaycanlı gənclərlə görüşəcək

17.05.2024 | 11:50
Qarabağ Universiteti nəzdində kollec yaradıla bilər

17.05.2024 | 11:42
Prezident İlham Əliyev və Lukaşenko Füzuli şəhərinin dağıdılmış yerlərinə baxıb və şəhərin Baş planı ilə tanış olublar - FOTO/YENİLƏNDİ

17.05.2024 | 11:30
Azərbaycan vətəndaşları ən çox hansı ölkədə istismara məruz qalıb? - AÇIQLANDI

17.05.2024 | 11:23
Sahibə Qafarova Simonyanla görüşdü - FOTO

17.05.2024 | 11:16
Belarus Prezidenti Lukaşenko Füzuliyə gəlib - FOTO/YENİLƏNDİ

XƏBƏR ARXİVİ

«    May 2024    »
BeÇaÇCaCŞB
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031