KÖHNƏ VERSİYA            

İctimai maraqların etibarlı müdafiəsi güclü dövlətin təməl sütunudur - Azərbaycanın timsalında....

Image

Azərbaycanda, dünyanın qabaqcıl ölkələrində olduğu kimi, qanunlar və digər hüquqi aktlar ictimai mənafelərin tanınmasını, həyata keçirilməsini və qorunmasını ardıcıl olaraq təmin edir. Bu məqsədlərə ictimai maraqların məzmunundan, təzahüründən və  belə demək olarsa, çəkisindən asılı olaraq müxtəlif hüquqi vasitələrlə nail olunur. Onların növləri hüquqda müxtəlif mənalar qazanır.

 İctimai maraqların müdafiəsi hüquq kontekstində

 Araşdırmalar göstərir ki, ictimai maraqlara hüquqi aspektdə aşağıdakılar şamil edilə bilər: a) hərəkətlərə, o cümlədən aktların verilməsinə dair normativ göstərişlər; b) qanuni və qeyri-qanuni hərəkətləri fərqləndirmək meyarları; c) özünəməxsus quruluşu ilə sabit hüquq normalar; d) hüquqi davranış üçün gizli və ya açıq motivasiya.

İctimai sferaya ictimai maraq özü müxtəlif formalarda özünü göstərir. Onların hamısı dövlətin və vətəndaş cəmiyyətinin sabitliyini təşkil edən, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının təminatını, dövlətin azad inkişafını təmin edən dəyərləri, hadisələri, fəaliyyət növlərini, dövlət atributlarını təsbit edir və bütün bunlara ümumi sosial əhəmiyyət verir. Ən ümumi formada ictimai maraqlara hörmət aşağıdakıları təmin etmək məqsədi daşıyır: konstitusiya quruluşunun əsaslarının toxunulmazlığı; dövlət sərhədlərinin mühafizəsi, milli müdafiə, ictimai təhlükəsizlik; hakimiyyətin və onun təsisatlarının təşkilinin sabitliyi; dövlət qurumlarının zəmanətli fəaliyyət imkanları; hakimiyyət orqanların səlahiyyətlərinin hüquqi həddi; siyasi təşəbbüs və vətəndaş fəallığı.  Bütün bunlar fonunda ictimai və milli maraqların nə dərəcədə üst-üstə düşməsi də diqqət mərkəzində yer almalıdır. Milli maraqlar sosial-mədəni bağlarla birləşmiş dəyərlərin məcmusudur. Onların təmin edilməsi və qorunması dövlətin gələcək mövcudluğu və inkişafı üçün obyektiv zəruridir və yalnız cəmiyyət üzvlərinin şüurlu birgə səyləri ilə tam mümkündür. Milli maraqlar müxtəlif şəxsi maraqların qarşılıqlı əlaqədə olduğu tarixi proses vasitəsilə yaranır. Vətəndaş cəmiyyəti inkişaf etdikcə və müəyyən yetkinlik həddinə çatdıqca “millət-dövlət” sistemi yaranır ki, onun daxilində şəxsi və dövlət maraqlarının tarazlaşdırılması mexanizmləri hazırlanır. Bu halda milli maraqlar üzvi olaraq dövlətin maraqlarını ehtiva edir. Əksinə, vətəndaş cəmiyyətinin zəifliyi və inkişaf etməməsi ilə çox vaxt milli maraqlar dövlət bürokratiyasının maraqları ilə əvəz olunur. Milli maraqları xarakterizə etmək üçün ən mühüm əsaslar onların istiqaməti, davamlılıq dərəcəsi və əhəmiyyəti, millətin həyat sferası, elan olunma səviyyəsi və həyata keçirilmə üsuludur. Diqqət baxımından milli maraqlar daxili və xarici ola bilər. Daxili maraqlar sosial sistemin əsaslarının qorunması, dövlətin davamlı iqtisadi inkişafı üçün əlverişli zəmin yaradılması və cəmiyyətin tərəqqisinin təmin edilməsi, onun mədəni-mənəvi potensialının artırılması ilə bağlıdır. Xarici maraqlar əsasən hərbi-siyasi, xarici iqtisadi və ideoloji-sosial amillərin kompleksi ilə, ölkənin dünyada mövqeyini, xarici təhlükəsizliyini və münasibətlərini qurmaq potensialını müəyyən edən beynəlxalq əməkdaşlıq şərtləri ilə əlaqələndirilir. İctimai və milli maraqların davamlılıq dərəcəsindən asılı olaraq fərqləndirilməsi bizə daimi olanların mövcudluğundan danışmağa imkan verir. Onların həyata keçirilməsi ölkənin mürəkkəb strukturlaşdırılmış orqanizm kimi fəaliyyətinin və inkişafının əsas zəminidir, sabitliyin qorunması üçün zəruri olan sistemdaxili prosesləri tənzimləyir. İctimai  maraqların başqa bir xüsusiyyəti onların hansı səviyyədə elan olunmasıdır. Dövlət səviyyəsində elan edilmiş belə maraqlar konstitusiyada, qanunvericilik və digər normativ hüquqi aktlarda təsbit edilir. Bundan başqa milli inkişaf və milli təhlükəsizlik konsepsiyalarında, dövlətin xarici siyasət strategiyasında və digər milli doktrinalarda da o, öz əksini tapa bilər. Qeyri-dövlət səviyyəsində ictimai və milli maraqlar siyasi partiyalar və ictimai təşkilatlar, elmi ictimaiyyət, media nümayəndələri və digərlər tərəfindən tərtib edilən proqram sənədlərində bəyan edilir.

 İctimai maraqlara laqeyd münasibət istənilən toplumun tənəzzülünə gətirib çıxarır

 İctimai maraqların mahiyyətini açan ən azı beş ən mühüm xüsusiyyətdən danışmaq olar. Bunlar sistematiklik, səbəb əlaqəsi, məlumatlılıq, inteqrativlik və tarixi kontekstdən asılılıqdır. Sözügedən maraqların sistemli xarakteri ondan ibarətdir ki, onlar mürəkkəb və çoxsəviyyəli sistemin elementləridir, bir-biri ilə üzvi şəkildə bağlıdırlar, ümumi qanunlara uyğun fəaliyyət göstərirlər. Onlar bir-biri ilə daimi qarşılıqlı əlaqədə olmaqla, digər şeylərlə yanaşı, milli maraqlar sistemində funksional koordinasiya əlaqələrinin və tabeçiliyin mövcudluğunu nəzərdə tuturlar. 

Bundan başqa, ictimai maraqlar müxtəlif amillərin məcmusu ilə səbəbli şəkildə müəyyən edilir , bunlardan başlıcaları: məkan-coğrafi yerləşmə, xammal təminatı, əhalinin kəmiyyət və keyfiyyət tərkibi, iqtisadi inkişaf səviyyəsi, xarici və daxili təhlükələrin mövcudluğu, daxili strukturun xarakteri və sairdir. Başqa sözlə desək, ictimai maraqlar ölkənin iqtisadi, sosial, elmi-texniki, mədəni və mənəvi inkişafının əsas parametrləri ilə ayrılmaz şəkildə bağlıdır, həm də daxili və xarici siyasi reallıqlarla müəyyən edilir. İctimai maraqların üçüncü ən mühüm əsas xüsusiyyəti onların dərk edilməsidir . Belə  maraqları tanımaq və aydın ifadə etmək bacarığı dövlətçiliyi siyasi avantürizmdən və dar təbəqənin maraqlarına xidmət edən eqoistlikdən ayırmağa imkan verir. Bu maraqlar bir növ “kateqorik imperativə” çevrilir, bir tərəfdən nəyin düzgün olduğunun, digər tərəfdən isə həm siyasi nəzəriyyədə, həm də siyasi praktikada məqbul olanın meyarına çevrilir. İctimai maraqların dördüncü səciyyəvi xüsusiyyəti onların inteqrativliyi , yəni müxtəlif ictimai qüvvələri birləşdirə bilməsidir. Bu maraqların səmərəli həyata keçirilməsi bir partiyanın və ya siyasi qrupun inhisarını nəzərdə tutmur, müəyyən qüvvələr və tarazlıq sistemini, azlıqların hüquqlarının tanınmasını, hakimiyyətin bütün qollarının fəaliyyətinə açıq demokratik nəzarəti, bir sözlə hüquqi dövlətin qurucu xüsusiyyətlərini təşkil edən hər şeyi ehtiva edir. Bundan əlavə, ictimai maraqların formalaşması istər-istəməz vətəndaş cəmiyyətinin bütün institutlarının fəallaşmasını tələb edir. Nəhayət, ictimai maraqların digər mühüm xüsusiyyəti onların tarixi kontekstdən asılı olmasıdır . Bu maraqlar uzun bir tarixi  proses zamanı inkişaf edir, onun xarakteri hər bir konkret xalq üçün özünəməxsus xüsusiyyətlərə malikdir və daha çox onun maddi və mənəvi mədəniyyəti, dəyər yönümləri, adət-ənənələri, qəhrəmanlıq keçmişinin xatirəsi, ideoloji münasibətləri və sair ilə müəyyən edilir. İctimai  maraqların ölkənin və xalqın tarixi taleyi üçün əhəmiyyəti imkan verir ki, bu maraqlara qarşı istənilən təhlükəni milli təhlükəsizlik məsələsi kimi nəzərdən keçirmək mümkün olsun. Həmin maraqlara təhlükə yarandığı andan dövlət aparatının bütün gücü, vətəndaş cəmiyyətinin bütün qüvvələri onların müdafiəsinə qalxmalıdır. Fərqli yol milli toplumun tənəzzülünə gətirib çıxarır, əvvəlki nəsillərin bütün səylərini mənasız edir.

Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.







VİDEO

Sevr müqaviləsinin zərbəsini unudan Ermənistan 5 apreldə yenə həmin yolu seçdi - VİDEO

Brüssel görüşündən sonra Türkiyəyə sərhəd çağırışları başladı - Sürik protokolu-2? - VİDEO

5 aprel üçtərəfli Brüssel görüşü İranın əsl simasını üzə çıxardı... - VİDEO

Makrondan nə desəniz çıxar... Moskva terrorunda Fransa izləri...

Ermənistan Qubadlı sərhədində atışmaya görə təqsirini rəsmən etiraf etdi...

Prezident İlham Əliyev Ramazan Bayramı münasibəti ilə paylaşım etdi - FOTO

SON XƏBƏRLƏR

14.04.2024 | 01:40
Dünya şokda - İran İsraili dronlarla vurmağa başladı... - YENİLƏNDİ

14.04.2024 | 01:40
İran İsrailə hücumundan sonra ABŞ hərəkətə keçdi...

14.04.2024 | 01:31
İranın dronlarla Netanyahunun təyyarəsini hədəf alacağı iddia edildi…

14.04.2024 | 01:19
İraq və İordaniya hava məkanını bağladı...

14.04.2024 | 01:12
İngiltərədən Rusiyanı özündən çıxaracaq qərar - Ukrayna üçün xüsusi silah hazırlayırlar...

14.04.2024 | 01:01
İrandan İsrailə doğru ikinci dron dalğası da havalandı...

13.04.2024 | 22:25
"2021-ci ilin mayında mənə dedilər Azərbaycana hücum edək" - Paşinyan ilginc sirlər açdı...

13.04.2024 | 19:51
Tramp Ukraynaya sülh deyil, “yeni maliyyələşdirmə” modeli təklif edəcək...

13.04.2024 | 17:05
Ceyhun Bayramov Azərbaycanın tövsiyələrini UNESCO-nun baş direktorluğuna namizədə təqdim etdi

13.04.2024 | 16:39
“Maşın bazarı”nda 4 mağaza yandı

13.04.2024 | 15:05
İrandan ilk həmlə gəldi - Hörmüz boğazında İsrail gəmisinə basqın edildi…

13.04.2024 | 13:35
Makrondan nə desəniz çıxar... Moskva terrorunda Fransa izləri...

13.04.2024 | 12:47
Neftçalada axund müavini narkotiklə tutuldu

13.04.2024 | 12:22
"Qazaxıstan Bakı ilə İrəvan arasında sülhün tezliklə bərqərar olmasında maraqlıdır" - Tokayev

13.04.2024 | 10:42
Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 31 nəfər saxlandı

13.04.2024 | 09:30
Ermənistan Azərbaycan Ordusunun Tovuzdakı mövqelərini atəşə tutub

13.04.2024 | 00:52
Yaxın Şərqdə böyük müharibə hər an başlaya bilər - İran İsrailin nüvə obyektlərini də vuracaq, ABŞ hərbi gəmilərini İsrailə göndərdi...

12.04.2024 | 23:14
"Qərbi Azərbaycana qayıdış" adlı məktəbli olimpiadası Ermənistanı qorxuya salıb...

12.04.2024 | 22:15
Ermənistan KTMT-nin hərbi komitəsini də boykot etdi...

12.04.2024 | 21:39
Ermənistanın mina terrorunun qurbanlarının sayı 352-yə çatdı...

12.04.2024 | 20:36
Aİ-nin komitə üzvləri Ağdam və Füzuliyə səfər ediblər - FOTO

12.04.2024 | 19:01
Ordumuzun mövqeləri yenə atəşə tutuldu

12.04.2024 | 18:37
ABŞ nəşri konkret tarix açıqladı - İran İsraili vuracaqmı...

12.04.2024 | 16:45
Gələn il “Formula 1” Azərbaycan Qran-Prisi sentyabrda keçiriləcək...

12.04.2024 | 16:25
Ağdamda iki nəfər minaya düşdü...

12.04.2024 | 16:11
Ceyhun Bayramov MDB Xarici İşlər Nazirləri Şurasının iclasında çıxış edib

12.04.2024 | 16:00
Haaqada Azərbaycanın Ermənistana qarşı iddiası üzrə ilk rəsmi məhkəmə prosesi keçirildi

12.04.2024 | 15:44
Türkiyənin Ukrayna- Rysiya sülh planı təklifi real deyil....

12.04.2024 | 15:30
Rusiya Fransanı ölkədən qovan Nigerə əsgər və hava hücumundan müdafiə sistemi göndərdi

12.04.2024 | 15:02
Ukrayna Belqorodda "Qazprom"un binasını vurdu...

12.04.2024 | 14:23
Ermənistanda xarici turistlərə qarşı cinayətlərin sayı artıb - Paşinyan da etiraf etdi...

12.04.2024 | 13:46
Azərbaycan və Belarus XİN rəhbərləri ikitərəfli münasibətləri müzakirə etdi

12.04.2024 | 13:15
Laçın şəhəri MDB-nin mədəniyyət paytaxtı statusunu ala bilər

12.04.2024 | 12:48
Ermənistan Qubadlı sərhədində atışmaya görə təqsirini rəsmən etiraf etdi...

12.04.2024 | 12:24
İran vətəndaşına narkokuryerlik edən keçmiş məhkum Zərdabda həbs edildi - FOTO

12.04.2024 | 12:07
Nar-dan xüsusi təklif: 10%-dək endirimlə smartfon! - VİDEO

12.04.2024 | 11:00
"Əl Hilal" Ərəbistanı Superkubokunun qalibi oldu

12.04.2024 | 10:55
ABŞ Çin və Türkiyədən İranı dayandırmağı xahiş etdi

12.04.2024 | 10:10
Bu gün Dünya Aviasiya və Kosmonavtika Günüdür

12.04.2024 | 10:00
Zərdabda narkokuryerlik edən şəxs yaxalanıb

12.04.2024 | 09:57
İsveçdə hicab taxdığı üçün işdən çıxarılan qadına təzminat ödəniləcək

11.04.2024 | 22:42
Bakıda mənzildə köməksiz qalan uşaqlar xilas edilib - FHN açıqladı

11.04.2024 | 22:38
“Fənərbağça”ya texniki məğlubiyyət verildi

11.04.2024 | 21:56
"2021-ci ilin mayında mənə dedilər Azərbaycana hücum edək" - Paşinyan ilginc sirlər açdı...

11.04.2024 | 20:56
Türkiyə Rusiya və Ukraynaya yeni sülh sazişi layihəsi təklif etdi - 8 maddəlik planda nələr var...

11.04.2024 | 19:20
Tramp Ukraynada müharibəni dayandırmaq üçün "hərbi yardım" kartından istifadə edəcək - Donaldın planı ortaya çıxdı...

11.04.2024 | 19:07
QAİ səfir Kvienin açıqlamaları ilə bağlı ABŞ-a çağırış etdi - niyə bir dəfə də olsun bu barədə danışmayıb?

11.04.2024 | 18:05
Qazaxın kəndləri məsələsində Paşinyan erməni cəmiyyətini inandırmaq, dünyanı isə aldatmaq istəyir...

11.04.2024 | 17:22
"Aİ Bakı və İrəvan arasında məzmunlu danışıqlar görmək istəyir" - Toivo Klaar

11.04.2024 | 16:30
Ukraynada yeni səfərbərlik qanunu qəbul edildi - məhbuslar da müharibəyə göndərilir...

11.04.2024 | 15:09
Sosial şəbəkələrdə qeyri-etik paylaşımlar edən daha iki nəfər tutuldu

11.04.2024 | 14:45
Azərbaycanda futbol klubunun prezidenti saxlandı - 30 minlik yeyinti...

11.04.2024 | 14:13
Rusiya yenə Ukraynanın enerji infrastrukturunu bombaladı - Kiyevdəki ən güclü elektrik stansiyası tam dağıdıldı

11.04.2024 | 13:03
İranda nə baş verir? - Tehran hava məkanında bütün uçuşlar dayandırıldı…

11.04.2024 | 12:26
İran İsrailə hücum hazırlığında - Böyük savaş hər an başlaya bilər…

11.04.2024 | 11:52
ABŞ Mərkəzi Hərbi Komandanlığının başçısı İsrailə səfər edib

11.04.2024 | 11:38
Azərbaycan cinayətkar dəstə rəhbərini Qazaxıstana verdi...

11.04.2024 | 09:30
Yurgen Klopp "Liverpul"dan ayrılır

11.04.2024 | 09:05
Kim Çen In düşmənlərini hədələdi: "məhv edəcəyik!"

11.04.2024 | 09:00
"Barselona" PSJ-yə, "Atletiko" "Borussiya"ya qalib gəlib

10.04.2024 | 21:14
Qəbələnin ucqar kəndində yeni məktəb binası şagird sıxlığını aradan qaldıracaq - FOTOREPORTAJ

10.04.2024 | 20:57
Regionların davamlı inkişafı sosial-iqtisadi strategiyanın mühüm tərkib hissəsidir – Hacıqabuldan reportaj

10.04.2024 | 20:55
Unikal Ekoloji Park, nəhəng İdman Sarayı və yeni futbol stadionu – Gəncədən videoreportaj

10.04.2024 | 20:52
Prezidentin regionlara səfərləri – dinamik inkişaf və balanslı yanaşma

10.04.2024 | 17:44
Ukraynalı siyasətçi daha 4 ölkənin Putinin hədəfində olduğunu iddia etdi - Qərbin zəifliyi...

10.04.2024 | 17:42
Çantasında "Kalaşnikov" gəzdirən şəxs tutuldu - FOTO

10.04.2024 | 17:02
Ermənistanın döyüş postundan atəş açıldı - DSX-nin baş leytenantı yaralandı

10.04.2024 | 16:50
ABŞ konqresmenindən şok etiraf - Afrikalı hərbçilərə öz ölkələrində çevriliş edə bilmələri üçün təlim keçirik

10.04.2024 | 15:43
ABŞ Ukraynaya İran silahları göndərdi...

10.04.2024 | 15:16
Naxçıvanda da ucuz mənzillərin tikintisinə başlana bilər - MİDA araşdırmalara başladı

10.04.2024 | 12:52
Abşeronda avtoşluq edən sürücü həbs edildi, üstəlik 500 manat cərimə... - FOTO

10.04.2024 | 12:24
Paşinyan separatçıları Ermənistanda dövlət çevrilişinə cəhddə ittiham etdi

10.04.2024 | 11:52
“Tarixi Ermənistan” ifadəsi qonşulara ərazi iddialarından başqa bir şey deyil" - Paşinyan

10.04.2024 | 11:36
Yeni tikilməkdə olan 11 evdən oğurluq edən şəxs tutuldu (FOTO)

10.04.2024 | 11:17
Paşinyan: "Azərbaycanın Qazax rayonunun 4 kəndindən sərhədlərin delimitasiyasına başlanmasının əleyhinə deyilik"

10.04.2024 | 10:53
"Vaxt gələcək, ermənilər həqiqətləri qəbul edəcəklər" - Allahşükür Paşazadə

10.04.2024 | 10:30
Bakıda dini rəhbərlərin görüşü keçiriləcək - Erməni katolikosu da dəvət edilə bilər

10.04.2024 | 10:00
Çempionlar Liqasında məhsuldar heç-heçə gecəsi...

10.04.2024 | 09:11
Təzə Pir məscidində bayram namazı qılındı

10.04.2024 | 09:05
Devid Kemeron: "İsrailə silah ixracı davam edəcək"

XƏBƏR ARXİVİ

«    Aprel 2024    »
BeÇaÇCaCŞB
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930