KÖHNƏ VERSİYA            

Cənubi Qafqazda inteqrasiya üçün yeni imkanlar açılır

Image

Müasir dünyada inteqrasiya proseslərinin öyrənilməsinə marağın artması İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövrdə qeydə alınıb.

Tədqiqatçılar inteqrasiya fenomeninə olan bu marağı ilk növbədə regional inteqrasiyanın qeyri-hərbi vasitələrlə aktual beynəlxalq problemlərin həllinə müsbət təsir göstərə bilməsi ilə əlaqələndirirlər. Müharibədən sonrakı beynəlxalq münasibətlər sisteminin qütb xarakteri yerli-regional münaqişə potensialının vəziyyətinə və inkişafına güclü sabitləşdirici təsir göstərdi.

Azərbaycanın “Cənubi Qafqaz Evi” təklifi aktuallaşır

Qeyd edək ki, “Soyuq müharibə” dövründə bir çox regional qeyri-sabitlik və münaqişə mərkəzləri “dondurulmuşdu”. Yerli-regional münaqişələrin tənzimlənməsi üzrə fəaliyyətlər dünya güclərinin xarici siyasətində sırf ikinci dərəcəli, periferik mövqe tutmuşdu. Bu fonda SSRİ-nin dağılması Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya dövlətlərini milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi problemi ilə qarşı-qarşıya qoydu. 1991-ci ildən keçən dövr açıq şəkildə göstərdi ki, region dövlətləri öz təhlükəsizliyinə çoxsaylı təhdidlərin öhdəsindən təkbaşına gələ bilmələri çətindir. Buna ancaq region dövlətləri və onların müttəfiqləri arasında çoxtərəfli əməkdaşlıq əsasında nail olmaq olar. Qeyd edilənlərin ən yaxşı nümunəsi Azərbaycan-Türkiyə mütəffiqlik əlaqələri fonunda özünü büruzə verdi.

Bundan başqa, Azərbaycan dünyada İsrail, İtaliya, Britaniya və digər bu kimi mühüm tərəfdaşlar qazandı. Bütün bunlar ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsinə az rol oynamadı. Onu da xatırladaq ki, Cənubi Qafqazda, Mərkəzi Asiyada postsovet dövründə region dövlətlərinin siyasi, iqtisadi və hərbi zəmində inteqrasiyasına çoxsaylı cəhdlər edilib. Azərbaycan region dövlətlərinin inteqrasiyasında xüsusi fəallıq göstərir. Məsələn, 1996-cı il martın 8-də Azərbaycan prezidenti kimi Heydər Əliyevin Gürcüstana rəsmi səfəri zamanı 2 dövlət başçısının imzaladığı birgə Bəyannamədə “Ümumi Qafqaz Evi” ideyası xüsusi yer tuturdu. Hazırda Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistanın birlikdə “Cənubi Qafqaz Evi” yaratması üçün şərait və şərtlər daha uyğundur. Rəsmi Bakı belə bir təşəbbüslə çıxış edir. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Gürcüstana son səfərləri zamanı məsələni siyasi gündəmə gətirib. O qeyd edib ki, Bakı ilə İrəvan arasında sülh əldə olunacağı təqdirdə Cənubi Qafqazda sülh bərqərar olacaq və əməkdaşlıq üçün imkanlar yaranacaq. Ölkəmiz bununla regional əməkdaşlıq, Ermənistanla münasibətlərin normallaşması üçün kənar qüvvələrə ehtiyac olmadığına da işarə edib. Yəni rəsmi Bakı, Tiflis və İrəvan öz aralarında olan problemləri birinin vasitəçiliyi ilə həll edə bilərlər. Təəssüflər olsun ki, Ermənistanın subyektiv xarakterli cəhdlərinə görə, “Cənubi Qafqaz Evi” yaradılması hələ gecikir. O da aydındır ki, birlik şəraitində regionda iqtisadi inkişafın təmin edilməsi təhlükəsizliyin təmin olunması ilə ayrılmaz şəkildə bağlıdır. Qloballaşma şəraitində heç bir dövlət öz milli təhlükəsizliyini müstəqil şəkildə təmin edə bilmədiyi üçün regional təhlükəsizlik sisteminin yaradılması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Cənubi Qafqaz böyük güclərlə əlaqəli bir neçə üst-üstə düşən regional təhlükəsizlik vektorlarının olması ilə xarakterizə olunur. Regional təhlükəsizlik komplekslərinin məkanı qlobal güclərin müdaxiləsi ilə pozula bilər, lakin regional dinamika əhəmiyyətli müstəqilliyə malikdir. Həqiqətən də bu məqamda aydın olur ki, Cənubi Qafazın bir hissəsində baş verəcək hadisə bütün regionda sabitliyi poza bilər. Bu mənada Azərbaycan regional birliyi təşviq edir. Ermənistan bunu nəzərə almalıdır.

İqtisadi tərəqqinin sürətlənməsinə dünya iqtisadiyyatına uğurlu inteqrasiya mühüm töhfələr verir

İnteqrasiya Azərbaycanın xarici siyasət strategiyasında ölkənin sabit və davamlı inkişafına, iqtisadi yüksəlişinə, milli və regional səviyyədə təhlükəsizliyin təmin edilməsinə töhfə verən ən mühüm amildir. Dəyişən geosiyasi və geoiqtisadi vəziyyət, yeni inteqrasiya məkanlarının formalaşması şəraitində Azərbaycan iqtisadiyyatının regional və qlobal sistemlərlə münasibətlərin dərinləşdirilməsi suverenliyin möhkəmləndirilməsi, davamlı iqtisadi artımın təmin edilməsi üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Qeyd edək ki, son bir neçə onillikdə müasir beynəlxalq münasibətlər inteqrasiya proseslərinin intensiv inkişafı ilə səciyyələnir. Bu tendensiya qloballaşmanın təsiri altında inkişaf edir. İqtisadi baxımdan inteqrasiya ilk növbədə xammal, kapital və əmək bazarının birləşməsinin artması deməkdir. Bənzər mənzərə XX əsrin ortalarından bəri müşahidə olunur. İki dağıdıcı dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra iqtisadiyyatın bərpası məsələləri bütün dünya birliyi üçün prioritet məsələyə çevrildi. Bu kontekstdə ciddi struktur dəyişiklikləri tələb olundu. Ölkələrin iqtisadiyyatları getdikcə daha açıq oldu. Bu da öz növbəsində beynəlxalq ticarətin və investisiyaların artmasına kömək etdi. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, bu transformasiyanın hərəkətverici qüvvəsi kapitalist bloku ölkələri idi. Məhz bu qrup daxilində bütün o proseslər baş verdi ki, sonradan bütün qlobal iqtisadiyyatın inkişaf trayektoriyasına böyük təsir göstərdi. Müəyyən bir nöqtədə ümumi mənzərə dəyişməyə başladı. Ötən əsrin 1990-cı illərindən qloballaşmanın miqyası xeyli genişlənməyə başladı. Bu prosesə getdikcə daha çox ölkə və regionlar cəlb olunub. Bu, müəyyən dərəcədə SSRİ-nin “dəmir pərdəsi”nin süqutu ilə bağlı idi ki, bu da öz növbəsində dünya siyasətində dramatik dəyişikliklərə səbəb oldu. Sovet dövlətinin dağılması ilə Qərb kapitalist dünyası ilə şərti Şərq sosialist bloku arasında geosiyasi mübarizə başa çatdı. Buna uyğun olaraq iki güc mərkəzi arasında “Soyuq müharibə” də sona yetdi. Yeni şəraitdə müxtəlif növ, o cümlədən sərhəd xarakteri daşıyan maneələrin saxlanmasına qətiyyən ehtiyac yox idi. Əhəmiyyətli bir fakt ideoloji antaqonizmin rədd edilməsi idi. Bunun fonunda keçmiş sosialist düşərgəsinin ölkələri hər yerdə planlı iqtisadiyyatdan daha rəqabətli kapitalist inkişaf modelinə keçirdi. Son nəticədə iqtisadi sistemlərin bu cür birləşməsi qloballaşmanın yayılması üçün bir növ katalizator oldu. Bu baxımdan əsas nəticələrdən biri - əməkdaşlığın kəskin şəkildə intensivləşməsi təkcə Avrasiya məkanında deyil, dünyanın digər yerlərində də müxtəlif inteqrasiya layihələrinin inkişafı kimi dəyərləndirilir. Azərbaycan bütün bunları nəzərə alır. Elə ölkənin iqtisadi tərəqqisinin sürətlənməsi də dünya iqtisadiyyatına uğurlu inteqrasiyadan qaynaqlanır. Cənubi Qafqaz ölkələrinin bu səpkidə inteqrasiyası isə ümumi regionun inkişafına daha böyük töhfələr verə bilər.

Ramil QULİYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.







VİDEO

Rusiya Paşinyanı Zəngəzurda tam deşifrə etdi - “istəmir”... - VİDEO

“İlyuşin” Bakıdan Naxçıvana 14 reys silah daşıyıb? - Yeni erməni-fransız yalanı… - VİDEO

“Reuters” agentliyindən Bakıda COP29 tədbirinə təxribat... - VİDEO

Makron 12 fevralda Zəngilanda hərbçimizin yaralanması olayını "atışma" adıandırdı... bu qədər vicdansızlıq?..

Zahid Oruc bütün xalqı şoka saldı... Biz hələ Ermənistanın özündən belə çağırış eşitməmişik...

Paşinyan yenə Makronun kuklası oldu - Fransada oturub Azərbaycana böhtan atdı, Almaniyanın səylərini də heçə saydı...

SON XƏBƏRLƏR

23.02.2024 | 22:30
Makron 12 fevralda Zəngilanda hərbçimizin yaralanması olayını "atışma" adıandırdı... bu qədər vicdansızlıq?..

23.02.2024 | 22:15
Zahid Oruc bütün xalqı şoka saldı... Biz hələ Ermənistanın özündən belə çağırış eşitməmişik...

23.02.2024 | 20:44
Ermənistan Ukraynanın "bir addımlığına yetişdi"...

23.02.2024 | 20:29
Belə düşmənçilik hara, ABŞ-ın Rusiyadan 1 milyardlıq uran alması hara?!.

23.02.2024 | 20:15
Ermənistan çoxvektorlu xarici siyasətə keçidi rəsmi bəyan etdi...

23.02.2024 | 20:00
Qlobal istiləşmə okeanlarda, bütün Yer kürəsində qorxulu problemlərə yol açıb...

23.02.2024 | 19:47
Məhv edilmiş "Arsaxı" diriltmək istəyən avropalılar Azərbaycanı BOK-dan çıxara bilməz...

23.02.2024 | 19:35
"YAP bundan sonra da ölkəmizdə gedən bütün proseslərin mərkəzində olacaq" - Vüqar Rəhimzadə

23.02.2024 | 19:33
İrəvandan Moskvaya növbəti şok - rus sərhədçilərini çıxarmağa başladılar...

23.02.2024 | 19:18
Sumqayıtda erməni cinayətlərinin ildönümü gəldi - o kəskin sual hələ də qalır...

23.02.2024 | 19:04
Avropanın ikiüzlü siyasəti “bəhrə verir” - Azərbaycanla idxal-ixrac azaldı...

23.02.2024 | 18:49
Borrel Ermənistanda Rusiya və Azərbaycan əleyhinə planlar qurur...

23.02.2024 | 18:36
Vətəndaş cəmiyyətinin inkişafına dövlət dəstəyi genişlənir...

23.02.2024 | 18:22
Restoran toyunun ortasında kütləvi namaz mərasimi - daha bu qədər yox da...

23.02.2024 | 18:14
“Türkiyə-Azərbaycan Universitetinin yaradılması müttəfiqliyin yeni hədəfidir” – Əhliman Əmiraslanov

23.02.2024 | 18:09
Fermerlərin kredit faizlərinin bir hissəsini dövlət ödəyəcək...

23.02.2024 | 17:55
Mişel iki zənglə Əliyev-Paşinyan görüşünü, Makron isə Paşinyanı müharibəyə hazırlayır...

23.02.2024 | 17:41
2 illiyi tamam olan Bəyannamə Azərbaycanın suverenliyinin bərpasında nə rol oynadı...

23.02.2024 | 17:27
Paşinyan KTMT ilə bağlı növbəti ziddiyyətli mövqeni göstərdi...

23.02.2024 | 17:15
Güzəştli mənzil almaq adı ilə vətəndaşların pulunu ələ keçirən şəxs həbs edildi...

23.02.2024 | 17:10
Ermənistanın axtarışa verdiyi Kamili Moskvada saxlayanlar bəs Balayanı niyə saxlamayıblar?!..

23.02.2024 | 17:00
İran Xəzər dənizi vasitəsilə Rusiyaya 400 ballistik raket göndərdi – ŞOK İDDİA...

23.02.2024 | 16:50
Ermənistandakı Avropa missiyası rəsmi səlahiyyətlərini aşdığını açıq etiraf etdi...

23.02.2024 | 16:39
Ağ ölümü birlikdə öldürək...

23.02.2024 | 16:38
"Uşaqlıqda müharibə oyunları qururdu, kəşfiyyatçı kimi şəhid oldu" - anası Əminə Əzizova...

23.02.2024 | 16:28
BMU tələbələrinin layihələrindən ibarət sərgi-təqdimat keçirilib

23.02.2024 | 16:26
KTMT-yə Ermənistanın üzvlüyünün dayandırılması ilə bağlı müraciət daxil olmayıb - Peskov açıqladı

23.02.2024 | 16:11
COP29-un Bakıda keçirilməsi ABŞ-da da müsbət qarşılanır...

23.02.2024 | 16:05
Makron fantastik təxayüllə Paşinyanın başını tovladı...

23.02.2024 | 15:52
Polşada Rusiya qorxusu – Rusiya Polşaya hücum edəcək...

23.02.2024 | 15:50
Azad edilmiş ərazilərdə yaşayış sahələrinin tikintisi ilə məşğul olan sahibkarlar üçün güzəşt müəyyənləşib - FƏRMAN

23.02.2024 | 15:35
G7 ölkələri Rusiyanın xaricdə dondurulmuş aktivlərini müsadirə edə bilər...

23.02.2024 | 15:26
Xocalıda aşkarlanan məzarlıqda əlləri kəndirlə bağlanan 4-5 yaşlı uşaq skeleti var...

23.02.2024 | 15:17
Paşinyan Ermənistanın KTMT-də iştirakını dondurub - Görək bundan sonra nə olacaq

23.02.2024 | 15:08
Xocalıda aşkarlanan kütləvi məzarlıqdan FOTOLAR

23.02.2024 | 15:00
Paşinyan yenə Makronun kuklası oldu - Fransada oturub Azərbaycana böhtan atdı, Almaniyanın səylərini də heçə saydı...

23.02.2024 | 14:58
Xocalı soyqırımının 32-ci ildönümü ilə bağlı hazırlıq işləri yekunlaşmaq üzrədir

23.02.2024 | 14:47
Xocalıda daha bir kütləvi məzarlıq aşkarlandı... - VİDEO

23.02.2024 | 14:42
O çinar hələ sağdır… - Hafiz Hacxalıl yazır...

23.02.2024 | 14:22
Abşeron İcra Hakimiyyətinin vəzifəli şəxsinin qanunsuz əməlləri ifşa olundu

23.02.2024 | 14:15
Azərbaycan Güney Qafqazda orbitə çevrilir- Yunus Oğuz

23.02.2024 | 14:11
Astarada Xocalı faciəsinin 32-ci ildönümünə həsr olunmuş tədbir keçirildi

23.02.2024 | 13:59
Saad Xan Prezident İlham Əliyevə təbrik məktubu ünvanlayıb

23.02.2024 | 13:54
Müdafiə Nazirliyi Ermənistana xəbərdarlıq etdi

23.02.2024 | 13:47
Əli Əsədov Numan Kurtulmuşla görüşdü

23.02.2024 | 13:44
Balakəndə narkotikin təsiri altında avtomobil idarə edən sürücülər saxlandı - FOTO

23.02.2024 | 13:40
Sərhədin Kəlbəcər istiqamətində mövqelərimiz yenidən atəşə tutuldu...

23.02.2024 | 13:27
Uşaq üçün birbaşa təhlükə olarsa, valideynlərindən alınacaq – YENİ QANUN

23.02.2024 | 13:15
Fransalı nazir: "Ermənistanı müxtəlif mənzilli raketlərlə təmin etməyə hazırıq"

23.02.2024 | 13:03
Сколько миллионов долларов проиграл Затулин? - ПРЯМАЯ ТРАНСЛЯЦИЯ

23.02.2024 | 12:52
Prezident COP 29-la bağlı əvvəlki sərəncamında dəyişikliklər etdi...

23.02.2024 | 12:48
Paşinyan Münhendə görüb eşitdiklərinin hamısını Makrona ötürdü...

23.02.2024 | 12:47
Aydın Kərimov: "32 il ötsə də Xocalı faciəsinin qisası alınmayıb"

23.02.2024 | 12:29
Anası Navalnının ölümündən yeni xəbərlər yaydı...

23.02.2024 | 11:27
Prezident İlham Əliyev Yaponiya İmperatorunu təbrik edib

23.02.2024 | 11:06
XƏBƏRDARLIQ: Yasamalın bir hissəsində su kəsiləcək

23.02.2024 | 11:04
"Ermənistanın baş naziri Fransanın fitvasına uyaraq..." - İcmadan BƏYANAT

23.02.2024 | 11:03
Paşinyan Fransadan Rusiyanı hədələdi - CANLI

23.02.2024 | 11:00
Ancelina Coli saçlarını sarıya boyadı, sosial şəbəkə "silkələndi"

23.02.2024 | 10:56
Putin Bayden haqqında bu sözlərlə "blef" etdi ...Ancaq Trampın şansı onsuz da çoxdur....

23.02.2024 | 10:33
Ölkəmizdən Türkiyəyə gömrük rüsumu olmadan spirtli içki ixrac ediləcək - TBMM təsdiqlədi

23.02.2024 | 10:28
Təkcə yanvarda 25,6 mindən çox pensiya, müavinət və təqaüd ödənilib ...

23.02.2024 | 10:26
“Onlar Ermənistanı Ukraynaya çevirmək istəyirlər" - Eduard Şarmazanovdan Paşinyana İTTİHAM

23.02.2024 | 10:21
Yasamal polisi 161 saylı məktəblə birgə narkomaniya əleyhinə tədbir keçirdi...

23.02.2024 | 10:10
Bayden Ağ Evdə Navalnının arvadı və qızı ilə görüşüb

23.02.2024 | 09:59
Bu gün "Qarabağ"ın 1/8 finaldakı rəqibi açıqlanacaq

23.02.2024 | 09:56
Sakit okeanda güclü zəlzələ olub

23.02.2024 | 09:54
DİN açıqladı: Xankəndidə silah-sursat tapılıb

23.02.2024 | 09:23
Turizmdə qonşulardan geri qaldığımızı bu rəqəmlər göstərir...

23.02.2024 | 08:38
Köhnə "Kubinkada" "köhnə-yeni mənzil" davaları bitmir - yeni mübahisə...

23.02.2024 | 00:39
Putin Baydenin təhqiramiz sözlərinə cavab verdi - "Deyə bilməz ax: Volodya, afərin, sən mənə çox kömək etdin"

22.02.2024 | 23:58
“Xocalıya qayıdış” adlı sərgi təşkil edilib

22.02.2024 | 23:20
Baydenin İqlim üzrə xüsusi nümayəndəsinin müavini Azərbaycana gəlib

22.02.2024 | 23:06
"Faciələrimizi unutmamalı, nəsildən-nəslə çatdırmalıyıq" - Vüqar Rəhimzadə

22.02.2024 | 22:19
Ermənilər Oxçuçay hövzəsində 1906-cı il soyqırımını belə törətdi...

22.02.2024 | 21:14
Azərbaycana qarşı bu addımla AŞPA özünü çox pis hala salıb...

22.02.2024 | 20:59
Rəsmi İrəvan "Artsax rəmzlərinə" ikibaşlı yanaşır - Şahramanyanın tez-tez istintaqa çağırılması oyundur...

22.02.2024 | 20:47
Xəbər, yoxsa qeyri ciddi "xəbərçilik" - "NUHÇIXAN" agentliyi....

22.02.2024 | 20:46
Rusiya-Ukrayna savaşı ABŞ-a milyardlar qazandırır, Avropanı çökdürür...

22.02.2024 | 20:32
İcra hakimiyyətləri Xüsusi nümayəndə idarəçiliyi ilə nə vaxt əvəzlənəcək...

XƏBƏR ARXİVİ

«    Fevral 2024    »
BeÇaÇCaCŞB
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
26272829