KÖHNƏ VERSİYA            

95 yaşlı Zaqatala Təbiət Qoruğu

Image

Bir əsrə yaxın təbii sərvətlərimizin, flora və faunamızın keşiyində


İyirmi birinci yüzilliyin qulaqbatıran səs-küylü, ağır hissəciklərlə yüklənmiş tozlu, tüstülü havasında siz heç ciyərdolusu nəfəs ala biləcəyiniz, bənövşə qoxusu, quşların cik-ciki və su şırıltısı ilə süslənmiş cənnət ətirli bir məkanda olmaq istərdinizmi? Elə isə hörmətli oxucuları hələlik bu kiçik məqalə vasitəsilə qısa və düşüncəvi də olsa, belə bir səyahətə dəvət etmək istəyirəm. Söhbət 1929-cu ildə Böyük Qafqaz sıra dağlarının cənub yamaclarında yaradılan və Cənubi Qafqazda ilk yasaqlıqlardan olan Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğundan gedir. 

Cəsarət və qürurla demək olar ki, Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə elan olunmuş “Yaşıl dünya naminə həmrəylik ili” tədbirləri və BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının Azərbaycanda keçiriləcək 29-cu sessiyasının (COP29) qərarlarına dəstək üçün ölkəmizdə belə təcrübə və reallıqların sayı çoxdur. 

Ana təbiəti mühafizə üzrə elmi əsasları görkəmli akademiklərimiz mərhum Həsən Əliyev, Vahid Hacıyev və digər alimlərin adı ilə sıx bağlı olan, təbii sərvətlərimizin qorunub saxlanılmasında mühüm əhəmiyyətə malik, zəngin flora və faunası ilə seçilən ərazidə 1000-dən artıq bitki və yüzlərlə heyvan növləri qorunub saxlanılır. 95 il öncə təşkil ediləndə sahəsi 23844 hektar idi. Lakin müstəqillik dövründə - konkret 2008-ci il oktyabrın 17-də Nazirlər Kabinetinin 370s saylı Qərarı ilə genişləndirilərək 47349 hektara çatdırılmışdır. Zaqatala və Balakənin meşə mühafizəsi və bərpası müəssisələrinin torpaqları hesabına böyüyən qoruq Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikası və Gürcüstan Respublikası ilə sərhədlənən böyük ərazilərimizi əhatə edir. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 650-3646 metrarası dəyişir, relyefi mürəkkəb və kəskindir. Şimal tərəfdə yerləşən dağlar silsiləsində sıx meşəliklər tədricən seyrələrək kolluqlarla əvəzlənir, sal qayalardan ibarət zirvələri çox vaxt ağappaq qarla, cənubdakı alçaq dağlar və yastı təpələr isə alp çəmənlikləri ilə örtülü olur. Yuxarı qalxdıqca iqlimi mülayim istidən dağ tundrasına keçid alır.      

Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğunun vücudu bölgənin sağlam və bol qan damarlarından qidalanır – məkanda üç bolsulu çay çağlayır. Balakənçay, Mazımçay və Katexçay öz mənbəyini Böyük Qafqazın yüksəkliklərindən götürür, Alazan-Həftəran vadisindən keçərək Qanıx çayına tökülürlər. Onların suyu yuxarıdan sellənən qar ərintisi və yağış hesabına formalaşır, bu axın orta dağlıq hissələrdə hündürlüyü 20-25 metrə çatan heyranedici şəlalələrə çevrilir. Ümumiyyətlə, təbiət qoruğunun ərazisində 10 yaxın şəlalə var və 15–17 sayda müxtəlif sulfatlı-mineral bulaqlar qaynayır. Ərazi dərin dərələr, eləcə də dahi rəssam Səttar Bəhlulzadənin təbirincə desək, Qafqazın göz yaşlarına bənzəyən dup-duru hövzələrlə kəsilib-doğranır.    

Qoruğun təxminən 70 faizinin enliyarpaq meşələr – palıd, fısdıq, cökə, şabalıd, qoz, vələs, göyrüc ağaclarından ibarət olması torpaq örtüyü və floranın, 104 quş, 42 məməli (ayı, qaban, dağ kəli, porsuq, tülkü, meşəpişiyi, sincab), çoxsaylı onurğasız heyvan növlərinin mövcudluğu faunanı zənginləşdirir. Burada çox qiymətli dərman bitkisi olan jenşenin yetişdirilməsi, yüksək dağ palıdının bərpası, qaraçöhrənin, qarmaqvari şamın çoxaldılması, Sosnovski baldırğanı timsalında yem bitkilərinin məhsuldarlığı; beş minə yaxın Şərqi Qafqaz təkəsi, mindən çox maral, 800 başdan artıq qarapaça, 2000 civarında çöl donuzunun yaşaması bioloji, zooloji və ekoloji problemlərin tədqiqi baxımından xeyli əhəmiyyətlidir. Təsadüfi deyil ki, 1950-ci ildə müəssisədə elmi işlər şöbəsi yaradılıb. Elmi fəaliyyət qoruğun əməkdaşları və başqa tədris-tədqiqat institutlarının alimləri tərəfindən həyata keçirilir. 

Meşələrdə zoğal, əzgil, alça, yaşı 230–260 il olan, hündürlüyü 30-35 metrə çatan fıstıq ağacları, dəmirqara, sarı rododendron, kəndəlaş, qara murdarça kolları var. Ərazidə yayılmış bitki növlərindən 12-si, məməlilərdən vaşaq və kəpkər, quşlardan iri qırğı, bərqud, Qafqaz uları, Qafqaz tetrası Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına, yırtıcı quşlardan toğlugötürən, Qafqaz şahini ümumdünya "Qırmızı kitab"ına daxil edilmişdir. Gələn qonaqların rahatlığı və məlumatlılığı üçün qoruğun nəzdində Təbiət muzeyi fəaliyyət göstərir. 

Ölkəmizin zəngin biomüxtəlifliyinin mühafizəsi və ətraf mühitin qorunması kimi dövlət əhəmiyyətli məsələlərin həllinə Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğunun əməkdaşları öz fədakar əməkləri ilə layiqli töhfə verirlər. Müəssisənin direktoru Qalib Mehdiyev bildirir ki, Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğunun yaradılması və fəaliyyətində başlıca məqsəd meşə örtüyünün torpaqqoruyucu və susaxlayıcı xüsusiyyətlərinin mühafizəsi, aşağı zonadakı yaşayış məntəqələrini, əkin sahələrini seldən qorumaq, Böyük Qafqazın cənub yamaclarının təbii kompleksini, bitki və heyvanat aləmini zənginləşdirmək olmuşdur: “Kollektivimiz öz işini günün tələbləri səviyyəsində -dövlət rəhbərliyinin sərəncamları, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyindən daxil olan göstəriş və tövsiyələr əsasında qurur. Cənab Prezident İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın yaşıl dünya naminə təqdirəlayiq təşəbbüs və fəaliyyətləri var. Nazirliyin Bioloji müxtəlifliyin qorunması xidməti ilə birbaşa əlaqə saxlayırıq, sağ olsunlar, bu çətin, məsul, gərəkli istiqamətdə lazımi məsləhətlər verir, böyük köməklik göstərirlər. Qoruğun yerləşdiyi rayonlarda İcra Hakimiyyəti başçılarının da diqqət və qayğısını mütəmadi hiss edirik. Bizim sahə elədir ki, eyni zamanda xalqla birgə, sıx ünsiyyətdə çalışırıq, Zaqatala-Balakən camaatı, xüsusən də əhatə olunduğumuz kəndlərin əhalisi həm müəyyənləşmiş qayda-qanuna riayət edir, həm də əllərindən gələn dəstəyi əsirgəmirlər. Hazırda respublikamızda ətraf mühitin mühafizəsi, flora və faunanın zənginliyi, iqlim fəsadlarının önlənməsi, havanın təmizliyi yönündə ciddi işlər gedir, nüfuzlu, əlamətdar tədbirlərə hazırlıqlar başlanılıb. Çalışacağıq ki, bizə göstərilən etimadı yüksək səviyyədə doğruldaq”.

Bu il Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğunun yaradılmasının 95-ci ildönümüdür. Bu ixtiyar yaşlı, amma xeyirxah, savablı fəaliyyətdən yorulub-usanmayan, Azərbaycan yaşıllaşdıqca gəncləşən təbii sərvətlər mühafizi az qala bir əsrdir ki, ana təbiətin keşiyindədir.  Uğurlar arzulayırıq, həmişə iş başında və belə məsul postda!


Qurban CƏBRAYIL

“Mədəniyyət” jurnalının redaktoru








VİDEO

Zelenski Türkiyəni şoka saldı – Ankara çirkin oyuna görə İsveçrə və Ukraynadan izahat istədi... - VİDEO

Ermənistan Ukrayna sammitində qərbli dostların gözləntisini yerlə bir etdi... - VİDEO

Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı ermənilərin təzə planı - Rusiyanı nəzarətdən təcrid etmək... - VİDEO

İrlandiya təcrübəsi Azərbaycan və Türkiyə ilə normal münasibətlərdə Ermənistan üçün yaxşı nümunədir...

Azərbaycan Ərəb Şərqinin mühüm siyasi-iqtisadi oyunçusuna çevrilir...

MEDİA çap mətbuatının yaşamasına əvəzsiz dəstəyini davam etdirir...

SON XƏBƏRLƏR

23.06.2024 | 21:41
Dərbənddə sinaqoq və kilsəyə silahlı hücum edildi - 1 polis öldü, 6-sı yaralandı...

23.06.2024 | 19:43
Bəstəkar Pikə Axundova ilə gənclərin görüşü keçirilib

23.06.2024 | 17:35
Rusiya nüvə doktrinasını dəyişə bilər - Dumanın komitə rəhbəri səbəbləri də açıqladı...

23.06.2024 | 16:53
Prezidentliyə başlamazdan əvvəl Ukrayna məsələsini həll edəcəyəm - Tramp söz verdi

23.06.2024 | 13:17
Şamaxıda avtomat satmaq istəyən şəxs saxlandı

23.06.2024 | 11:22
Makronun həbs etdirdiyi Kaledoniya lideri Fransaya aparıldı...

23.06.2024 | 10:35
Ağstafada toyda kütləvi zəhərlənmə - 40-dan çox şəxs xəstəxanaya yerləşdirildi

23.06.2024 | 09:12
Tərtərdə 18 yaşlı gənc dayısı tərəfindən güllələndi

22.06.2024 | 23:05
Bəzi ərəb müsəlman ölkələrinə nə deyəsən?

22.06.2024 | 18:16
Kəlbəcərdə mövqelərimiz yenidən atəşə tutuldu

22.06.2024 | 18:09
Paşinyan Zəngəzurda "məğlubiyyəti qələbəyə çevirmək" kursu götürdü...

22.06.2024 | 17:44
Belarus-Ermənistan münasibətləri daha da kəskinləşdi...

22.06.2024 | 16:57
Əliyevin bu müraciətindən sonra ABŞ-ın başqa yolu qalmadı - Minsk Qrupu buraxılacaq...

22.06.2024 | 16:33
İsrail Ermənistanı hədələdi - səbəb Fələstindir

22.06.2024 | 15:16
ABŞ Rusiyanın viza mərkəzini bağlayır - Zaxarova Vaşinqtonu hədələdi...

22.06.2024 | 14:57
SAXUR XALQININ ŞƏHİD QIZI - FOTO

22.06.2024 | 14:53
Türkiyə - Ukrayna münasibətlərində son günlərin "Ekumenik kilsə gərginliyi" nə deməkdir?...

22.06.2024 | 12:32
İki möhtəşəm fakt

22.06.2024 | 12:22
BMT - də Fransa müstəmləkələri ilə bağlı Bakı Təşəbbüs Qrupuna xüsusi jest edildi

22.06.2024 | 12:20
"Azərbaycan nəinki ənənəvi enerji mənbələrinə, o cümlədən bərpaolunan enerjiyə sərmayə yatıranlar üçün cəlbedicidir" - Prezident

22.06.2024 | 12:19
Naxçıvanın sabiq naziri vəkil təyin edildi...

22.06.2024 | 12:14
"Bərpaolunan enerjidən istifadəyə olduqca düşünülmüş yanaşma tətbiq edilməlidir"

22.06.2024 | 12:13
"Hədəfimiz ixracdır" - “Euronews” televiziyasında Prezident İlham Əliyevin müsahibəsi yayımlanıb

22.06.2024 | 11:00
Şəmkirdə narkotiklərin satışında təqsirləndirilən şəxs yaxalanıb

22.06.2024 | 10:30
"Baydenin bu qərarı Ukraynanı çətin vəziyyətə salır" - WSJ nəşri

22.06.2024 | 10:05
Bu gün ingilis dili müəllimləri sertifikasiya imtahanı verəcəklər

22.06.2024 | 10:03
Kəlbəcərdə mövqelərimiz atəşə tutuldu...

22.06.2024 | 10:00
Bu ölkədə güclü yağışlar 19 nəfərin həyatına son qoydu

22.06.2024 | 09:26
Bakının bu ərazilərində də metro olacaq - rəsmi açıqlama

22.06.2024 | 09:25
"Naxçıvanbank" bank kimi mövcud olmaq şansını çoxdan itirmişdi...

22.06.2024 | 09:22
Fransa Niderlandla bacarmadı, Ukrayna və Avstriya qalib gəldi

22.06.2024 | 09:18
Britaniyanın ən varlı ailəsinin 4 üzvü cəza aldı - QALMAQAL

22.06.2024 | 08:44
Azərbaycanda anaları 1 dəfədən artıq hamilə qalmaqdan qorxudan xəbər yayıldı...

22.06.2024 | 00:15
Zelenski Türkiyəni şoka saldı – Ankara çirkin oyuna görə İsveçrə və Ukraynadan izahat istədi... - VİDEO

21.06.2024 | 23:19
Ermənistan Ukrayna sammitində qərbli dostların gözləntisini yerlə bir etdi... - VİDEO

21.06.2024 | 22:44
Nazirlikdən sənət adamlarının senzura iddialarına cavab gəldi - bundan söhbət gedə bilməz...

21.06.2024 | 21:51
Yaşıl dünya naminə həmrəylik ili” müsabiqəsi ilə bağlı maarifləndirici sessiya keçirildi

21.06.2024 | 20:53
İrlandiya təcrübəsi Azərbaycan və Türkiyə ilə normal münasibətlərdə Ermənistan üçün yaxşı nümunədir...

21.06.2024 | 20:38
Ermənistan parlamentində Avropa Birliyinə üzvlük referendumu ilə bağlı dinləmələr gedir...

21.06.2024 | 20:24
Ermənistan rəhbərləri hər yerdə Putinin, Lukaşenkonun düşmənləri ilə ünsiyyət qururlar - Tixanovskaya…

21.06.2024 | 20:09
Fransa Senatının qərarından əvvəl “Total”ı Azərbaycan neftindən qovmalıyıq - 33 tövsiyə...

21.06.2024 | 19:54
Əliyev Blinkenə - Minsk Qrupu buraxılsın, Ermənistan konstitusiyası dəyişdirilsin - İrəvana təzyiqlər artdı...

21.06.2024 | 19:43
Növbədənkənar parlament seçkilərilə bağlı Prezidentə müraciət edildi... - YENİLƏNDİ

21.06.2024 | 19:39
Xaricdən 5 manata idxal olunan kolbasa marketdə 20 manata satılır…

21.06.2024 | 19:26
Özlərini buraxan deputatlar yenidən parlamentə düşmək istəyəcəkmi? - 2-ci fakt...

21.06.2024 | 19:12
Bakıdan Fransaya növbəti zərbə - əlindən nəsə gəlməyən Makron əsarətdə saxladığı xalqlara zülmü artırır...

21.06.2024 | 18:58
Azərbaycan Ərəb Şərqinin mühüm siyasi-iqtisadi oyunçusuna çevrilir...

21.06.2024 | 18:43
Ermənistanda Fransa qoşunları ilə bağlı rəsmi müzakirə başladı...

21.06.2024 | 18:34
Belarus XİN Ermənistana nota verdi

21.06.2024 | 18:29
Qrant layihələri və elmin inkişafı...

21.06.2024 | 18:15
Mirzoyan sazişə hazır deyil - hamını aldadır, Azərbaycanı şərləyir...

21.06.2024 | 18:01
Alban abidələrinin mənimsənilməsinə Ermənistanın idman nazirliyi də qoşuldu...

21.06.2024 | 17:48
Səhhətində ciddi problemləri olanlar Həccə niyə buraxılır - həccdə ölmək üstünlük gətirirmi...

21.06.2024 | 17:34
Azərbaycan-AB Təhlükəsizlik dialoqunda həssas bir mövzu gündəm oldu - Sülh Fondunun ayrıseçkiliyi...

21.06.2024 | 17:21
MEDİA çap mətbuatının yaşamasına əvəzsiz dəstəyini davam etdirir...

21.06.2024 | 17:15
Nazir Vilayət Eyvazov DİN-in Hərbi İnstitutunun növbəti məzunları qarşısında çıxış etdi... - FOTO

21.06.2024 | 17:08
Avropa Birliyi Ermənistan məmurlarına 3 milyon avro "paket pulu" verdi…

21.06.2024 | 16:55
Mədəni abidələrə qarşı bu qədər qanunsuzluqlar cəzasız qalacaq?...

21.06.2024 | 16:50
Lənkəranın Şilavar və Nüvədi kəndinin yolları sakinləri bezdirib - çala-çuxurların yaratdığı problemlər...

21.06.2024 | 16:43
Ermənistanda xüsusi təyinatlılar separatçıların "nümayəndəliyi"nə girdi, Şahramanyanın maşını əlindən alındı - VİDEO

21.06.2024 | 16:25
Ermənistan Fələstinin müstəqilliyini tanıdı, erməni səfir İsrail XİN-ə çağırıldı...

21.06.2024 | 16:17
Azərbaycan iki erməni hərbçinin qalıqlarını Ermənistana təhvil verdi - YENİLƏNDİ

21.06.2024 | 16:14
Şəhid Mais Mirzəcanovun doğum gününə həsr olunmuş tədbir

21.06.2024 | 16:10
Putindən Rusiya-Şimali Koreya ittifaqına təpki göstərən Seula sərt cavab - Kiyevə silah verilsə...

21.06.2024 | 15:56
ABŞ səfirliyi həlak olan ANAMA əməkdaşının ailəsinə başsağlığı verdi

21.06.2024 | 15:52
Azərbaycanın Dövlət Vergi Xidməti Budapeştdə sərgidə təmsil olundu

21.06.2024 | 15:35
İrandan qaçaqmalçılıq yolu ilə 60 kiloqram marixuana gətirən 3 narkokuryer Bakıda yaxalandı

21.06.2024 | 15:07
Beyləqan Polis Şöbəsinə yeni rəis müavini təyin edildi

21.06.2024 | 14:50
“Gömrük orqanlarında xidmət haqqında Əsasnamə”də dəyişiklik edildi

21.06.2024 | 14:26
Ermənistan Kərkini qaytarmağa hazırlaşır...

21.06.2024 | 14:18
Avtobus yoluna çıxan nəqliyyat vasitələri üçün cərimə artırılır...

21.06.2024 | 14:03
Prezident İlham Əliyev və Birinci xanım Mehriban Əliyeva Botanika İnstitutunun yeni binasının açılışında iştirak edib və Nəbatat Bağında görülən işlərlə tanış olublar - FOTO

21.06.2024 | 13:58
Neftçalada liseydə 35 min manatlıq yeyinti - cinayət işi başlandı

21.06.2024 | 13:42
Polineziyanın hakim partiyası Kanakidə zorakılıq aktlarının Fransa tərəfindən məqsədli şəkildə törədildiyini açıqladı...

21.06.2024 | 13:19
Aİ rəsmisi erməni müharibə canilərinin açıq müdafiəsinə qalxdı - Azərbaycan XİN-dən Borrelə sərt cavab...

21.06.2024 | 13:03
В Армении назревает гражданская война - ПРЯМАЯ ТРАНСЛЯЦИЯ

21.06.2024 | 12:46
Putindən Ukraynaya təklif və xəbərdarlıq - şərtlərimiz sonsuza qədər keçərli olmayacaq...

21.06.2024 | 12:34
"Azərbaycan ilə Rusiya arasında humanitar və təhsil sahələrində əməkdaşlıq uğurla inkişaf edir" - Prezidentin köməkçisi

21.06.2024 | 12:23
Cəbrayılda minatəmizləmə zamanı partlayış baş verdi - bir nəfər həyatını itirdi, yaralılar var...

21.06.2024 | 12:11
Bakıda Rusiya-Azərbaycan Ekspert Şurasının 5-ci iclası keçirilir

XƏBƏR ARXİVİ

«    İyun 2024    »
BeÇaÇCaCŞB
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930