Avropa-Cənubi Qafqaz-Mərkəzi Asiya boyu uzana biləcək əsas qaz marşrutu kimi dəyərləndirilən "Nabukko" kəməri ətrafında yenidən maraqlı hadisələr cərəyan etməkdədir. Buna əsas səbəb kəmərlə bağlı Bolqarıstan hökumətinin açıq ittihamlara başlaması, Avropa və ABŞ-ı qəti addımlar atmamaqda günahlandırmasıdır.

   Bilindiyi kimi, milyardlarla dollar dəyəri olan bu kəmərin kimin tərəfindən qazla təchiz ediləcəyi barədə sualla yanaşı, onun tikilişinə maliyyə ayrılması kimi suallar lap əvvəldən "Nabukko"nun gələcəyi üçün ciddi problemlər yaratmışdı. İki gün əvvəl isə Sofiyada sona çatmış enerji sammitində Bolqarıstanın baş naziri Boris Boykov açıq şəkildə şikayət edib ki, ABŞ və Avropa İttifaqı layihəni yalnız sözdə dəstəkləyir. Qeyd edək ki, məlumatlara görə, əslində bu il "Nabukko" inşa olunduqdan sonra onun qazla təchizatı sazişlərinin bağlanacağı və investisiya qərarlarının qəbul ediləcəyi gözlənir. Bu həlledici ildə "Nabukko" layihəsinin reallaşması istiqamətində işlərin nə yerdə olmasına "Nabukko" konsorsiumunun rəhbəri Raynhard Mitçek belə cavab verir: "Hazırda qaz alıcıları Azərbaycan, İraq, Türkmənistan və Misir kimi potensial qaz təchizatçıları ilə danışıqlar aparır. Qaz alıcıları danışıqları davam etdirəcək və bu il qaz alqısı və satış razılıqları imzalayacaqlar. İlin sonuna kimi nəqletmə müqavilələrinin də imzalanacağını gözləyirik. 2010-ci ilin sonuna kimi yekun investisiya qərarının da əldə ediləcəyi gözlənir".

   Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, Bolqarıstanın baş naziri tənqidlə deyib ki, Avropa İttifaqı və ABŞ "Nabukko"nu ancaq sözdə dəstəkləyir və hansısa konkret işlər görmür. Bu məsələni Raynhard Mitçek belə şərh edib: "Mən də hesab edirəm ki, siyasi qərar qəbul edənlərlə sənaye təmsilçiləri arasında əməkdaşlığı gücləndirmək lazımdır. Siyasi dəstək hökumətlərarası sazişin imzalanması idi. Lakin bu, "xoşbəxt sonluq" yox, uğurlu bir start kimi qiymətləndirilməlidir. Bütün səviyyələrdə hökumətlər bu çətin layihənin həyata keçirilməsi üçün şərait yaratmalıdır. Tikinti işləri, sahələrin boşaldılması kimi məsələlərdə lisenziyaların verilməsinə yardım göstərilməlidir ki, iş getsin".

   Onu da xatırladaq ki, Avropa İttifaqı layihə ilə bağlı hələ də optimist mövqe nümayiş etdirir. Avropa İttifaqının Azərbaycandakı nümayəndəsi Roland Kobia bildirir ki, layihənin həyata keçirilməsi üçün heç bir maneə yoxdur. Onun sözlərinə görə, bu cür layihələr dəfələrlə iqtisadi, hüquqi və siyasi xarakterli problemlərlə üzləşir: "Lakin belə problemlər layihənin həyata keçirilməsi üzrə təbii prosesin vacib tərkib hissəsi kimi yaranır".

   R.Kobia Azərbaycan və Avropa İttifaqı üçün "Nabukko" layihəsinin ikitərəfli əhəmiyyətini vurğulayıb: "Bu layihə enerji ixracı marşrutlarını diversifikasiya etməyə imkan verir". O ümid etdiyini bildirib ki, layihənin tezliklə həlli üçün Azərbaycan və Avropa İttifaqı onların qarşısına qoyulmuş ciddi öhdəlikləri yerinə yetirəcək. Diplomat deyib ki, bundan başqa, "Nabukko" və "Cənub dəhlizi"ni kommersiya cəhətdən uğurlu layihələr hesab etmək olar: "Şirkətlər layihənin həyata keçirilməsinə lazımi vəsaitlər qoymağa hazırdır. Böhranla əlaqədar maliyyə problemlərinə görə şirkətlər tərəfindən hələlik şikayət qeydə alınmayıb. Layihəni AYİB və Avropa İnvestisiya Bankı kimi ciddi beynəlxalq maliyə institutları dəstəkləyir".

   Bununla belə, Azərbaycan da "Nabukko" ilə bağlı proseslərin gedişindən o qədər də razı deyil. Bir müddət əvvəl məsələ ilə bağlı prezident İlham Əliyev "The Wall Street Yournal"a müsahibəsində bildirib ki, Avropa İttifaqının planlaşdırdığı "Nabukko" kəmərinin inşasının ləngiməsindən məyusdur: "Nabukko" Xəzər dənizindən qazı Türkiyə üzərindən Avropaya çıxarmalıdır. "Qazprom" deyir ki, bizdən təchiz edəcəyimiz qədər qaz alacaq. "Nabukko" gecikdirilsə, aydındır ki, biz "Qazprom"a daha çox qaz satacağıq. "Nabukko" qaz layihəsində qaz təchizatını, istehsalçıları və maliyyələşməni təmin etmək üçün zəruri olan rəhbərlik çatışmır. Biz indiyədək bilmirik ki, bu lider kimdir, bu prosesi kim irəli aparmalıdır. Qaz istehsalçıları və tranzit ölkələrlə danışıqları kim aparacaq? Bu qazın marketinqini kim edəcək? Qiymətlər necə olacaq? Bir sözlə, uzun müddətdir ki, çoxlu suallar cavabsız qalır".

   Avropa İttifaqının "Nabukko" kəmərilə bağlı yol verdiyi gecikmələr fonunda məlum olub ki, Azərbaycan daha bir kəmərlə öz qazını dünya bazarına çıxarmağa hazırlaşır. Söhbət

   Türkiyə-Yunanıstan-İtaliya qaz kəmərinin inşasından gedir. Artıq inşasına bu yaxınlarda start veriləcək kəmər hər il 10 milyard kubmetr "Şahdəniz" qazını Avropaya daşıyacaq. İndi Türkiyə özü də bu kəmərin tez işə düşməsinə xüsusi maraq göstərir. Buna əsas səbəb Ankaranın Rusiyadan olan enerji asılılığını aradan qaldırmaq niyyətidir. Hazırda Türkiyə mavi yanacağın 65, neftin isə 40 faizini Rusiyadan alır. Türkiyənin Rusiyadan enerji asılılığının yaranması isə çox təhlükəlidir. Bunu anlayan rəsmi Ankara Türkiyə-Yunanıstan-İtaliya qaz kəmərinin inşasına başlamaq niyyətindədir. Boru xəttinin yeganə təchizatçısı isə Azərbaycan olacaq.